2. Programma 2 | Sociale leefomgeving

Er zijn verschillende landelijke zorgakkoorden die als doel hebben de gezondheid van onze inwoners te verbeteren.

Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) loopt tot en met 2026 en richt zich op de beweging van zorg naar preventie. Belangrijke onderdelen zijn een gezonde leefomgeving, een sterke sociale basis en een gezonde generatie in 2040. In 2025 hebben we opnieuw gewerkt aan de 13 GALA-thema’s en bijbehorende ketenaanpakken.

Het Integraal Zorgakkoord (IZA) zorgt ervoor dat de zorg in de toekomst goed, betaalbaar en toegankelijk blijft. In de regio draait dit om het opzetten van mentale gezondheidscentra, het beschikbaar houden van cruciale ggz-zorg, het terugdringen van wachttijden, het aanpakken van personeelstekorten en het digitaliseren van zorg.

Het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA), waar de VNG in november 2025 mee heeft ingestemd, borgt dat iedereen de zorg krijgt die nodig is. De focus ligt op preventie, mentale gezondheid, sterke lokale wijkteams en een betere verbinding tussen zorg en het sociaal domein.

IZA-transformatieplannen in Zuid-Limburg 

In 2025 zijn twee IZA-plannen goedgekeurd door CZ/VGZ die belangrijk zijn voor Beekdaelen:

1. PlusWijken
   De kernen Nuth en Schinveld zijn in 2025 gestart als pilot PlusWijken. Het doel is om de zorgdruk te verlagen en de positieve gezondheid van inwoners te vergroten door samenredzaamheid, eigen regie en de kracht van de gemeenschap te versterken.
   We brengen huisartsen, welzijnsorganisaties en de gemeente dichter bij elkaar, voeren Pluswijkaanpakken in (zoals Welzijn op Recept, de Doorbraakmethode en het Kernteam Ouderen) en werken aan een sterk wijknetwerk.
2. Mentale Gezondheid
   Alle Zuid-Limburgse gemeenten voeren het Uniform Instroommodel (UIM) in. Hiermee worden inwoners sneller naar passende hulp verwezen, wordt ingezet op preventie en krijgt ervaringsdeskundigheid een grotere rol.
   Een belangrijk onderdeel is het verkennend gesprek: hierin wordt bepaald of ggz-behandeling nodig is of dat ondersteuning in het sociaal domein beter aansluit.
   Ook wordt intensiever samengewerkt in het Domein Overstijgend Casusoverleg (Doco) met vaste contactpersonen vanuit zowel het Sociaal Domein als de GGZ.

Aanpak in Beekdaelen

In 2025 is Beekdaelen gestart met het versterken van de samenwerking tussen gemeente, zorg en het medische domein. De onderdelen uit beide IZA-plannen — en straks ook de AZWA-uitgangspunten — sluiten hierop aan.
Ons uitgangspunt: aansluiten bij wat er al is (laagdrempelige voorzieningen, vrijwilligersorganisaties, bestaande netwerken), extra overlegstructuren voorkomen en werken vanuit het gedachtegoed van Positieve Gezondheid.

Gemeenten staan door maatschappelijke en demografische ontwikkelingen en de toenemende druk op zorg voor grote uitdagingen in het sociaal domein. In 2025 is het Toekomstperspectief Sociaal Domein 2025–2028 vastgesteld. Hierin kijken we strategisch vooruit naar de noodzakelijke aanpassingen binnen het brede sociaal domein van Beekdaelen.

In onze gemeente versterken we samen met onze partners de sociale basis en werken we vanuit de principes van normaliseren en integraliteit. Dat betekent dat we inwoners zoveel mogelijk ondersteunen binnen hun eigen netwerk en tegelijk domein overstijgend samenwerken om maatwerk te bieden waar dat nodig is.  In de met onze professionele partners afgesloten contracten hebben we ook de gezamenlijke visie en gezamenlijke doelen opgenomen, zoals normalisering, van individueel naar collectief, innovatie en integraliteit.

Om invulling te geven aan de opgave om integraal en gebiedsgericht werken, hebben we in 2025 de twee eerste gebiedsteams ingericht (in Schinveld en Nuth), zijn we gestart met de Doorbraakmethode en hebben we onze integrale toegang verder uitgebreid met maatschappelijk werk. Daarnaast zijn we in 2025 gestart met onderzoek naar de vraag of – om het integraal werken verder te versterken – het in eigen beheer uitvoeren van de taken op het gebied van de participatiewet bijdraagt aan het integraal en daardoor effectiever en wellicht ook goedkoper werken.

Ten aanzien van jeugdhulp zijn we in 2025 op Zuid-Limburgse schaal gestart met de acties uit het plan van aanpak gericht op het verbeteren van de kwaliteit van beleid en uitvoering, met als doel goede en betaalbare jeugdhulp in Zuid-Limburg te waarborgen. We maakten werk van het inrichten van een nieuwe governance-structuur voor de samenwerking, waardoor taken en verantwoordelijkheden helderder worden, er meer doorzettingsmacht komt, er effectiever gewerkt kan worden en hierdoor het vertrouwen in en commitment aan de samenwerking groeit.

Verder hebben we in 2025 de regionale Visie Wonen Welzijn Zorg vastgesteld, waarin uitgangspunten zijn opgenomen ten aanzien van de benoeming en spreiding van doelgroepen in het kader van fair share. Dit wordt de komende periode verder uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma. 

Ook hebben we in 2025 gewerkt aan diverse gezondheidsprogramma's, met als doel toe werken naar een gezonde generatie in 2034. Dit doen we door middel van diverse preventie- en beweegactiviteiten en het inrichten van een gezonde leefomgeving die uitnodigt tot bewegen.

Om integraal beleid te kunnen ontwikkelen hebben we verder gewerkt aan het in kaart brengen van betrouwbare openbare en interne data vanuit jeugdzorg, Wmo, participatie en maatschappelijk werk, per kern, wijk en buurt. Dit gebeurt via het dashboard in Sofi-E, dat in 2025 verder is aangevuld en gecompleteerd. 

Integraal huisvestingsplan Onderwijs
Op basis van het vastgestelde Integraal Huisvestingsplan voor het onderwijs wordt gewerkt aan een toekomstbestendige onderwijsvoorziening voor alle kinderen in Beekdaelen. De realisatie van een nieuw kindcentrum in Amstenrade zit in de opleverfase en de benodigde voorbereidingen om te komen tot een nieuwe kindcentrum in Merkelbeek vinden op dit moment plaats. Daarnaast is onderzoek gedaan en een besluit genomen over de locatie voor een nieuw kindcentrum in Puth.  Dit wordt de komende periode verder uitgewerkt.

Lokale educatieve agenda / OAB beleid
In 2025 is ingezet op de verdere ontwikkeling van de samenwerking tussen schoolbesturen, de gemeente en samenwerkingspartners. Deze samenwerking vormt de basis voor het gezamenlijk oppakken van onderwijsinhoudelijke en maatschappelijke opgaven  van de Lokale Educatieve Agenda (LEA). In aanloop naar 2026 is gestart met de voorbereiding van een herijking van de LEA-opgaven, zodat deze blijven aansluiten bij actuele ontwikkelingen en behoeften in het onderwijsveld.

Cultuur
Cultuur speelt een belangrijke rol in het versterken van de sociale samenhang binnen Beekdaelen. Het vormt een verbindende factor tussen inwoners, verenigingen, organisaties en lokale initiatieven en draagt bij aan een leefbare en betrokken gemeenschap.

Sport en bewegen 
Sport en bewegen zijn belangrijk. Het zijn manieren om andere mensen te ontmoeten en ze dragen bij aan de gemeenschapsvorming in relatie tot leefbaarheid, sociale cohesie en gezondheid. In 2025 is samen met onze partners gekeken naar een optimalisatie van het uitvoeringsplan. Daarbij is gekozen in te zetten op interventies en aanbod die het meeste impact hebben. Daarnaast is in 2025 gestart met het opstellen van een integraal sport en beweegbeleid. Daarbij wordt ook kritisch gekeken op welke onderdelen de gemeente meer regie kan pakken. In 2026 zal de beleidsnotitie aan de gemeenteraad worden voorgelegd. 

Maatschappelijke accommodaties

De maatschappelijke accommodaties vervullen een belangrijke rol in het sociaal welzijn en het vitaal houden van de inwoners van Beekdaelen. In 2025 is verder uitvoering gegeven aan het door de raad vastgestelde strategisch accommodatiebeleid, dat is ontwikkeld in reactie op ontwikkelingen zoals teruglopende ledenaantallen, afnemende participatie in sport en cultuur, stijgende exploitatiekosten en de verduurzamingsopgave.

De uitvoering van de taken op het gebied van de Wet Inburgering is belegd bij Kompas. Hiertoe behoort het laten doorlopen van een inburgeringstraject door de betreffende statushouders  en het bieden van maatschappelijke begeleiding aan nieuwe statushouders. Deze laatste taak is door Kompas verder uitbesteed aan GRIB.

Naast de uitvoering van de inburgeringswet hebben wij ook een majeure opgave op het gebied van opvang van vluchtelingen. Dit zijn onder andere vluchtelingen die formeel een status ontvangen hebben (statushouders) en waar elke gemeente er jaarlijks een fors aantal van moet huisvesten conform de taakstelling (voor Beekdaelen 61  in 2025). Hiervoor zijn afspraken gemaakt met de diverse- in onze gemeente- werkzame woningcorporaties. Het jaarlijks te huisvesten aantal statushouders per gemeente loopt nog steeds op en vergt veel van de capaciteit van de sociale woningen. 

Daarnaast vangen wij  ook vluchtelingen uit Oekraïne op. Dit zal ook in 2026 nog aan de orde zijn. Wij geven de voorkeur aan kleinschalige locaties –zoals leegstaande schoolgebouwen of ander gemeentelijk vastgoed- verspreid over de kernen. Het aantal opvanglocaties is de afgelopen drie jaar gegroeid naar 7 met in totaal ca. 150 opvangplekken. Wij blijven voortdurend alert op nieuwe mogelijkheden.

Verder hebben wij eind 2025 steun verleend aan het initiatief voor de opening van een locatie voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen met status (AMV-ers) in Hulsberg. Hier wonen momenteel 8 minderjarige meisjes onder begeleiding van  Nidos.

Integratie in de samenleving vindt beter en sneller plaats als mensen de taal spreken. Taalvaardigheid zorgt voor snellere deelname aan werk of andere vormen van participatie in de samenleving. We zetten daarom het actieve beleid met betrekking tot het Taalhuis in combinatie met de bibliotheken, sociale partners door. De nieuwkomers krijgen, net als alle andere inwoners van onze gemeente, optimale kansen om zelfstandigheid te ontwikkelen.

Verder geven wij  invulling aan de door de raad aangenomen motie inzake het verlenen van medewerking aan structurele uitbreiding van het AZC met 150 plekken.

Wij staan voor een gemeente die bevordering en behoud van vitale en gezonde burgers in Beekdaelen nastreeft. Voor ons gelden de volgende uitgangspunten: 

• Wij willen een inclusieve samenleving in Beekdaelen. Iedereen hoort erbij en iedereen moet kunnen meedoen. We staan open voor initiatieven vanuit de bevolking.
• Inwoners zorgen primair voor zichzelf, maar kunnen op ons rekenen als ze zich niet meer helemaal zelf of met behulp van hun omgeving kunnen redden.
• We stimuleren onze inwoners om actief mee te doen en bevorderen de (samen) zelfredzaamheid in de samenleving. Onze dienstverlening sluit daarop aan door het hanteren van de ‘menselijke maat’ en een integrale en laagdrempelige aanpak.
  We hebben de ambitie om in meer kernen een ‘hoeskamer’ te faciliteren.
• Het bestrijden van armoede en eenzaamheid onder kinderen, jongeren en ouderen zijn speerpunten.
• De lichamelijke en psychische gezondheid en het sociaal welbevinden van kinderen, volwassenen en ouderen worden verder versterkt.