3. Programma 3 | Fysieke leefomgeving

Beekdaelen is niet zomaar een plek, het is ons thuis. Een thuis is meer dan een dak boven ons hoofd. Het is een plek waar je jezelf kunt zijn en die moet passen bij de levensfase waarin jij je bevindt. Om dat waar te kunnen maken is het belangrijk dat ook in de toekomst in onze gemeente een breed en divers aanbod van woningen bestaat, dat aansluit op de wensen en behoeften van mensen die hier (willen) wonen. De bestaande en nieuwe uitdagingen in de regionale woningmarkt (op het gebied van herstructurering, nieuwbouw, leefbaarheid, duurzaamheid) vragen om een versterking van het organiserend vermogen (van woningcorporaties, marktpartijen en gemeenten) om projecten versneld tot uitvoering te brengen. Op basis van het woonbehoefteonderzoek (STEC), waar in januari 2025 een update voor is uitgevoerd en de gesloten woondeal willen wij ons inzetten voor meer tempo maken met het bouwen van woningen, die aansluiten bij de vraag – kwalitatief en kwantitatief - van o.a. jongeren, gezinnen en ouderen. 

De Regionale en Lokale Woonvisies Beekdaelen 2023-2028 zijn in mei 2023 vastgesteld. De woonvisie is gericht op thema’s als leefbaarheid, bouwopgave, betaalbaarheid, wonen met zorg, duurzaamheid en urgente aandachtsgroepen. De afgelopen jaren zijn grote herstructureringsprojecten gestart via de Regio Deal en het Volkshuisvestingsfonds. Voor onze gemeente hebben  wij  in 2025 een regionale woon(zorg)visie opgesteld welke door de raad is vastgesteld op 11 maart 2025. Daarin komen ook alternatieve vormen van wonen aan de orde voor aandachtsgroepen, zoals geclusterd wonen en wonen in (knarren)hofjes. Momenteel zijn wij regionaal doende met het opstellen van een uitvoeringsagenda Wonen, Welzijn & Zorg. 

Daarnaast is een aanvang gemaakt met de opzet van een Huisvestingsverordening, inclusief een urgentieregeling, in het kader van de aankomende Wet versterking regie volkshuisvesting. Deze wetswijziging zal naar verwachting per 1 juli 2026 of 1 januari 2027 in werking treden.  De urgentieregeling is het minimale en wettelijke verplichte onderdeel van de Huisvestingsverordening. Hierin staan i.i.g. de wettelijke urgentiegroepen genoemd. Gezamenlijk zijn we regionaal in Parkstad verband hiermee aan de slag in het opgestelde bestuurlijk gremium Wonen, Welzijn en Zorg. Hierin zijn gemeenten, corporaties, zorg- en welzijnsorganisaties gezamenlijk vertegenwoordigd.

De Woondeal is in maart 2023 ondertekend en gemeente Beekdaelen zet zich in voor de realisatie van 900 woningen als gemeentelijk aandeel in de regionale opgave. De thans vigerende woondeal loopt t/m 2031.

We maken in overleg met de woningcorporaties afspraken met o.a. als doel sociale en goedkope huurwoningen terecht te laten komen bij de inwoners voor wie die woningen bedoeld zijn. We geven de corporaties daarnaast meer ruimte om locaties te (her)ontwikkelen. De verruiming van de mogelijkheden voor de corporaties moet aansluiten bij de gemeentelijke ambities. In 2024 hebben we regionale prestatieafspraken 2024-2028 opgesteld alsmede de lokale meerjarige prestatieafspraken 2025-2028. Deze vormen ook de basis voor het opstellen van de jaarschijven prestatieafspraken t/m 2028. Hierin worden gezamenlijke doelen en uitgangspunten geformuleerd. 

De gemeente Beekdaelen vormt letterlijk èn figuurlijk de groene verbinding tussen de stedelijke gebieden Parkstad Limburg en Westelijke Mijnstreek en het Heuvelland. Mede om een verbindingsfunctie te kunnen vervullen, heeft Beekdaelen er bewust voor gekozen om zowel lid te zijn van Parkstad Limburg als onderdeel uit te maken van Stichting Samenwerking Zuid-Limburg.

Beekdaelen heeft een karakteristiek landschap en in de gemeente is veel cultuurhistorisch en hoog gewaardeerd erfgoed aanwezig. Het landschap vormt de bron voor prettig wonen, leven en werken en vormt de basis voor agrarische en toeristisch – recreatieve bedrijven. Beekdaelen herbergt een netwerk van vele fiets- en wandelpaden en ruiterroutes.

Het op een duurzame wijze behouden en met elkaar verbinden van landschap, ondernemerschap en ecologische waarden, cultuurhistorisch waardevolle objecten en vergezichten, vormen een uitdaging en kans bij de verdere vormgeving en inrichting van het buitengebied. Daarbij bieden het Landschapskader Beekdaelen, onze strategische visie en de omgevingsvisie handvatten.
In het behoud en ontwikkeling van landschappelijke kwaliteiten staat de gemeente niet alleen aan de lat. Daarom zetten wij vol in op samenwerking met tal van partijen: van agrariërs tot natuurbeschermers, van waterschap tot terreinbeherende organisaties en van particuliere grondeigenaren tot inwoners. Daarbij wordt voortdurend gestreefd naar een evenwichtige afweging van belangen. Initiatieven van inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties worden toegejuicht, waarbij elk idee in maatwerk dient te worden beoordeeld.

Steeds meer maatschappelijke opgaven zullen moeten landen in het buitengebied. Denk hierbij aan de landelijke transitie opgaven op het gebied van natuur, water en klimaat en onderliggende doelen als stikstofreductie, instandhoudingsdoelen natuurkwaliteit, schoon oppervlakte- en grondwater en koolstofvastlegging. Hierbij gaat het dus niet alleen om doelen waarmee belangen in het landelijk gebied gediend worden. Zeker waar het betreft de stikstofproblematiek, ligt in het landelijk gebied de sleutel voor de oplossing van stagnerende ontwikkelingen in het bebouwd gebied.

Gezien de veelheid en diversiteit van belangen zijn een zorgvuldige en integrale afweging hiervan en heldere keuzes nodig. Een gebalanceerde ruimtelijke ordening is nodig om evenwicht te vinden tussen behoud van het open en groene karakter van het buitengebied, behoud en versterking van natuur- en landschapswaarden, behoud van de recreatieve aantrekkelijkheid van het landschap, een duurzame en gezonde bedrijfsvoering voor agrariërs, het voorkomen van leegstand van (agrarisch) vastgoed en invulling van maatschappelijke opgaven op het gebied van bijvoorbeeld water en energie.

Ons hart voor het groene karakter van Beekdaelen zien we ook terug in de inrichting èn het behoud van het groene karakter van onze kernen. Wij stimuleren mensen om actief deel te nemen aan hun omgeving.

Het areaal aan openbare wegen, fiets- en voetpaden is voor onze gemeente met een oppervlakte van 7,8 ha relatief groot. Dat vraagt, naast diverse extern ondergebrachte contracten, om een grote inzet van onze buitendienst.

Ook in 2025 is weer gewerkt aan de uitvoering aan het vastgestelde  Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte (IBOR). Hiermee wordt de kwaliteit van de buitenruimte integraal benaderd.  Hiermee voldoen wij aan de kwaliteitseisen voor de openbare ruimte, rekening houdend met de gebruiksmogelijkheden, beeldkwaliteit, veiligheid en verzorgingsgraad en daarmee de leefbaarheid van de wijken en dorpen. Daarbij steunen wij initiatieven vanuit de wijken en dorpen (eigen kracht) en we ondersteunen deze zoveel mogelijk.

We vinden het belangrijk om daar waar mogelijk te stimuleren dat onze inwoners voor korte afstanden, zoals verkeersbewegingen binnen de bebouwde kom, de auto laten staan. We hanteren als uitgangspunt dat de doorstroming voor het verkeer goed moet zijn op de hoofdroutes. In de straten binnen de bebouwde kom zijn we in 2025 doorgegaan met snelheidsbeperking tot maximaal 30 km/u en door een passende inrichting de inwoners uitnodigen om vooral te gaan wandelen en fietsen. Dit maakt deel uit van het opgestelde uitvoeringsplan. Samen zorgen we ervoor dat onze straten, buurten en buitengebied veilig zijn en blijven. Dit doen we door met elkaar in gesprek te blijven over verkeersveiligheid en voortdurend op zoek te gaan naar duurzame oplossingen die bijdragen aan een leefbare en veilige woonomgeving.

In dat kader hebben wij ook in 2025 aandacht gevraagd bij andere overheden voor de schadelijke gevolgen van vliegverkeer boven kernen in onze gemeente. We hebben onze verzoeken richting landelijke overheid gecontinueerd om naar de toekomst toe rekening te houden en te bevorderen dat nieuwe ontwikkelingen niet tot voortzetting en zeker niet tot verdere aantasting van ons leefklimaat zullen leiden. Daarom is het vergroten van de operationaliteit van de AWACS-basis te Geilenkirchen ongewenst. Met betrekking tot compensatie van de AWACS-overlast blijven wij doorlopend bij het ministerie van defensie aandringen op het -op welke wijze dan ook- versterken van de leefbaarheid in onze kernen.

Klimaatverandering

De klimaatverandering stelt nieuwe eisen aan het beheer van de openbare ruimte. Zo krijgen we vaker te maken met zeer intensieve regenbuien en langdurig droge periodes. Dit heeft invloed op het ontwerp en beheer van de openbare ruimte, waaronder riool- en watersysteem, de inrichting van wegen, gebouwen en groenvoorziening.  In (boven)regionaal verband wordt samengewerkt aan het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA), waarin ambities zijn opgenomen om te zorgen dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Hierbij werken we aan een regionaal programma water en klimaatadaptatie. Met Waterschap Limburg blijven we samenwerken binnen de aanpak ‘Water in balans’. In Beekdaelen wordt gewerkt aan actualisatie van het Water- en Rioleringsprogramma 2024-2027.  

Circulariteit

In 2025 is gewerkt aan circulariteit middels het sluiten van kringlopen. Voor nadere verantwoording zie betreffende paragraaf.

Wij helpen de ondernemers het beste door hen ruimte voor ondernemen te bieden (vanuit een positieve grondhouding) en duidelijke kaders te stellen. We willen actieve contacten onderhouden met onze ondernemers. Dat vergt een proactieve en uitnodigende aanpak van onze bedrijfscontactfunctionarissen. Mede hierom is voor het eerst een Ondernemersgala in Beekdaelen georganiseerd. De hoge opkomst laat zien dat het Ondernemersgala voorziet in een duidelijke behoefte en dat ondernemers zich betrokken voelen bij initiatieven vanuit de gemeente. Voor een eerste editie mag deze opkomst als bijzonder hoog en succesvol worden beschouwd.

We willen toe naar een beleid waarin de nadruk ligt op lokaal en duurzaam aanbesteden en inkopen. Vanuit het regionale beleid (Structuurvisie Ruimtelijke Economie ZL) en de programmering voor de thema’s winkelclusters en bedrijventerreinen wordt de stap gezet naar de uitvoering. Stimulering van (innovatief) ondernemerschap in de winkelclusters en de transformatie van (voormalige) aanloopstraten zoals de Stationstraat in Nuth en de Beekstraat in Schinveld zijn hierbij noodzakelijk. Het investeren in de winkelstructuur en het faciliteren van (nieuw) ondernemerschap blijft, ook na de Regio Deals, van groot belang voor de leefbaarheid en het voorzieningenniveau.

De dynamiek op de bedrijventerreinen in Parkstad is groot. Er is besluitvorming nodig over hoe, in welke mate en op welke termijn deze kansen te verzilveren voor bijvoorbeeld onze bedrijventerreinen De Horsel, De Steeg en De Breinder. Voor Beekdaelen zijn het beheer en de ontwikkeling van onze bedrijventerreinen, winkelclusters en vitale kernen van belang. Op 27 mei 2025 is een eigen lokale economische visie vastgesteld, waarin keuzes zijn gemaakt over welk soort bedrijvigheid/detailhandel in welk gebied gewenst is. Momenteel wordt gewerkt aan een hieruit voortvloeiend uitvoeringsprogramma 2026-2030, waarin projecten worden benoemd die een bijdrage leveren aan de gestelde doelen uit de economische visie.

Vrijetijdseconomie in Beekdaelen

In Beekdaelen zien we de vrijetijdseconomie als een kracht die bijdraagt aan de leefkwaliteit van onze inwoners. Toerisme en recreatie versterken onze kernen, het voorzieningenniveau en de waardering voor het landschap. De visie Bestemming Zuid-Limburg 2030 vormt daarbij het richtinggevende kader. We kiezen bewust voor een ontwikkeling die gestoeld is op kwaliteit, kleinschaligheid, rust en een extensief karakter, passend bij de identiteit van Beekdaelen.

Een sterke en zorgvuldige toeristisch-recreatieve infrastructuur is hierbij essentieel. Routes zoals de Beekdaelenroute, de Parkstadroute, Knopen Lopen (uniform Wandelroutenetwerk Zuid-Limburg)  begeleiden bezoekers op een prettige manier door het landschap, stimuleren spreiding en dragen bij aan een positieve beleving van onze groene ruimte.

Zuid-Limburg ontwikkelt zich daarnaast richting datagedreven werken. De Datahub Limburg, die onlangs is gestart en de komende jaren verder wordt doorontwikkeld, biedt steeds meer inzicht in bezoekersstromen, verblijfsduur, bezettingsgraden, piekmomenten, herkomst van bezoekers, de impact op natuur en leefomgeving én het draagvlak onder inwoners. Deze inzichten stellen ons in staat om gericht te sturen op kwaliteit, balans en duurzaam gebruik van de omgeving.

Zo bouwen we stap voor stap aan een vrijetijdseconomie die zorgvuldig is ingebed in onze leefomgeving, aansluit bij de waarden van onze inwoners en bijdraagt aan een aantrekkelijk, kwalitatief en toekomstbestendig Beekdaelen.

Kerncijfers archeologie

In het kalenderjaar 2025 is voor 28 ontwikkellocaties archeologisch (bureau)onderzoek uitgevoerd. Van deze 28 locaties zijn er 18 uitgevoerd i.o.v. de overheid (gemeente Beekdaelen, waterschap of woningstichting) als initiatiefnemer (m.n. water- en rioleringswerkzaamheden en ruimtelijke plannen). Op tien van de 28 locaties betrof dit particuliere initiatiefnemers. Voor de meeste locaties kon op grond van het bureauonderzoek worden overgegaan tot vrijgave van de locaties. Op negen locaties is op grond van het bureauonderzoek vervolgonderzoek aan de orde.

Toelichting

Archeologisch onderzoek volgt de wettelijk verplichte Archeologische MonumentenZorg-cyclus (AMZ-cyclus). Dit systeem beschermt, onderzoekt en beheert archeologische waarden en voorkomt schade door ruimtelijke ontwikkelingen. 

Waarom is deze AMZ-cyclus belangrijk?

1. Behoud erfgoed – Voorkomt verlies van archeologische resten.
2. Wettelijke verplichting – Nederland is hiertoe gebonden via de Erfgoedwet en het Verdrag van Malta.
3. Duidelijkheid & efficiëntie – Voorkomt projectvertragingen en hogere kosten.
4. Duurzame ruimtelijke ordening – Integreert archeologie in plannen.

De AMZ-cyclus werkt kostenbesparend:

• Voorkomt onverwachte kosten – Vermijdt vertragingen door vroeg onderzoek.
• Efficiënter middelengebruik – Richt zich op écht belangrijke locaties.
• Behoud in situ – Opslag in de bodem is goedkoper dan opgraven.

Een gestructureerde aanpak voorkomt financiële tegenvallers en maakt archeologie binnen ruimtelijke ontwikkeling efficiënter en voordeliger.

Wij staan voor een gemeente die streeft naar een veerkrachtig groen- en cultuurrijk landschap, dat ruimte biedt om te werken, genieten en ondernemen, kortom om te leven. Voor ons gelden de volgende uitgangspunten: 

• We zetten ons in voor een woningaanbod dat aansluit bij de behoeften van alle inwoners rekening houdend met de transformatieopgave en met de regionale en provinciale afspraken.
• We versterken het groene karakter van de gemeente.
  We behouden en versterken de landschappelijke kwaliteit, die als belangrijke kernwaarde van de gemeente Beekdaelen gezien moet worden.
• Een duurzame transitie van de landbouw is een grote maatschappelijke opgave voor Beekdaelen en essentieel om de unieke waarden van het landelijk gebied te behouden, te beheren en te ontwikkelen.
• Samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke instellingen, regionale en landelijke partners werken we in Beekdaelen aan de internationale en nationale duurzaamheidsdoelstellingen (Global Goals). We geven daarbij zelf het goede voorbeeld en vervullen een innovatieve en vooruitstrevende rol in de regio op het gebied van energietransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie.
• We realiseren een gemeente met een duurzaam veilige inrichting van de infrastructuur, zowel voor auto, (elektrische) fiets en voetganger, waarbij leefbaarheid boven bereikbaarheid gaat.