7. Programma Kwaliteit van wonen, werken en leven in een groene gemeente

Wij streven naar een gemeente waar het landschap groen en cultuurhistorisch rijk is, en ook ruimte biedt voor wonen, werken, genieten, ondernemen en leven. Sterke en vitale gemeenschappen vragen om een integrale benadering, waarbij fysieke ontwikkelingen hand in hand gaan met het versterken van sociale verbanden. Deze twee elementen zijn nauw met elkaar verbonden en functioneren als communicerende vaten, waardoor gemeenschappen veerkrachtiger, zelfredzamer en beter in staat zijn om maatschappelijke veranderingen op te vangen.

• We streven naar een passend, betaalbaar en toekomstbestendig woningaanbod voor alle doelgroepen.
• Onze groene en cultuurhistorische identiteit willen we behouden en versterken.
• We ondersteunen een duurzame landbouwtransitie die perspectief biedt aan agrariërs en bijdraagt aan natuur- en landschapswaarden.
• We werken samen met inwoners, ondernemers en partners aan de energietransitie, circulaire economie en klimaatadaptatie.
• We streven naar een veilige, duurzame en leefbare inrichting van de openbare ruimte.
• We bieden ruimte aan lokaal ondernemerschap binnen heldere kaders en hanteren een actieve, meedenkende houding richting ondernemers.

In het coalitieprogramma zijn diverse beleidsontwikkelingen beschreven die financiële gevolgen hebben. Deze zijn opgenomen in de onderstaande tabel.

Herijking gemeentelijk erfgoedregister
Er wordt gewerkt aan de herijking van het gemeentelijk erfgoedregister. Deze herijking vloeit voort uit eerder vastgesteld beleid en past binnen het bestaande budget; hiervoor is geen aanvullende financiële claim aan de orde. We zijn in overleg met het rijk over een extra tegemoetkoming via het rijksbudget Erfgoed en Overheid die via de decentrale uitkering wordt uitgekeerd. Onze inzet is gericht op een maximale tegemoetkoming van 2 x € 20.000 voor 2026.

Uitvoering motie klein erfgoed
Er wordt uitvoering gegeven aan de door de raad aangenomen motie klein erfgoed. Deze motie vraagt om een nadere verkenning en mogelijke inzet op het behoud en de waardering van kleinschalig erfgoed. De uitwerking hiervan is een bevoegdheid van het college, echter waarschijnlijk met financiële consequenties.  Het onderzoek hiertoe wordt medio 2026 uitgezet (onderhoudsprogramma voor klein erfgoed in de openbare ruimte). Mogelijk is voor het onderhoudsprogramma subsidie te verkrijgen via een ter beschikking gestelde provinciale regeling voor instandhouding Klein Limburgs Erfgoed (max. € 60.000 afhankelijk van de subsidiabele kosten).

Gemeentelijke bijdrage monumentale windmolens
Daarnaast zijn er gemeentelijke bijdragen voor de twee monumentale windmolens in onze gemeente, waarvoor een hogere gemeentelijke bijdrage wordt gevraagd. De hogere bijdrage gaat in per 1 januari 2027 en wordt aan de raad ter goedkeuring voorgelegd in de tweede burap 2026.

Invulling regioarcheoloog
De huidige regioarcheoloog Parkstad stopt per 13 april 2026. De inzet van een regioarcheoloog is voor Beekdaelen essentieel voor het kunnen uitvoeren van wettelijke taken op het gebied van archeologie, waaronder advisering bij ruimtelijke ontwikkelingen, vergunningverlening en de uitvoering van archeologisch beleid onder de Omgevingswet. Deze functie is daarnaast van groot belang voor regionale afstemming, kennisborging en continuïteit. Dit heeft de aandacht van de provincie die de functie wil uitbreiden voor de regio Zuid Limburg, hierover wordt in mei 2026 meer bekend gemaakt via de provincie. Tot die tijd wordt er gewerkt met een vervangend adviseur via RAAP Archeologie. De kosten hiervan vallen voor zover nu verwacht binnen het beschikbare budget en de periodieke indexering van de gemeentelijke bijdrage (ca. 10%).

In samenspraak met de overige Parkstadgemeenten wordt de komende periode verkend hoe deze functie opnieuw wordt ingevuld. Hierbij wordt gekeken naar de organisatorische invulling, het takenpakket en de financiële verdeling tussen de deelnemende gemeenten. Dit kan leiden tot een wijziging van de structurele jaarlijkse bijdrage vanaf 2027. De gesprekken hierover worden eind april opgestart. Zodra hierover meer duidelijkheid ontstaat, komen we hier bij jullie op terug.

Energieopwekking Beekdaelen
In 2040 voldoende opwek van energie in Beekdaelen om een energieneutrale gemeente te worden. Energie opwekken op daken en waar landschappelijk in te passen op land. Middels ontwikkeling van een zon op dak aanpak, stimuleringslening voor MKB en organisaties, Energiepark Jabeek en Euregionale samenwerking met Gangelt en een Energiehub op de Gyselaar wordt gestreefd om Beekdaelen van hernieuwbare energie te voorzien. De kosten voor de gemeente zijn 1,25 fte aan capaciteit gedekt door Rijksmiddelen. De verwachting is dat hier in 2027 een vervolg aan gegeven wordt waarbij nu nog niet zeker is of dit alles via rijksmiddelen gedekt kan worden.

Warmtetransitie Beekdaelen
Het doel is om in 2050 een volledig aardgasvrije gemeente te zijn en in 2040 een energieneutrale gemeente.  Een van de meest impactvolle programma’s op dit gebied is het regionaal Isolatieprogramma Parkstad. Dit programma doelt op verduurzaming van particuliere woningen met lage labels onder de gemiddelde WOZ-waarde van Beekdaelen met aandacht voor de doelgroep energiearmoede, doe-het-zelvers en VvE’s. Dit programma wordt gevoed vanuit daarvoor bestemde Rijksmiddelen. Daarnaast zijn gemeenten verplicht om uiterlijk in 2027 een Warmteprogramma vast te stellen als opvolger van de Transitievisie Warmte 2.0. Het opstellen van dit programma wordt gedekt vanuit Rijksmiddelen.

Circulair Beekdaelen
Het doel is om in 2050 een volledig circulaire gemeente te zijn. Hiervoor is een regionaal Uitvoeringsprogramma Circulariteit 2026 – 2030 in Parkstadverband opgesteld om hier stapsgewijs naar te werken.

De gemeentelijke en regionale doelstellingen zijn in lijn met het nationale doelstelling om in 2050 circulair te zijn. Om hier tijdig op in te spelen dienen we nu actie te ondernemen. Vooralsnog wordt verwacht dat geen aanvullende middelen nodig zijn buiten de Rijksmiddelen en Parkstad middelen.

Verduurzamen Maatschappelijk Vastgoed
Gemeente Beekdaelen heeft de ambitie uitgesproken om in 2040 energieneutraal te willen zijn en daarin het goede voorbeeld te geven. Het doel is om het maatschappelijk vastgoed te circulair en klimaatadapatief te verduurzamen.

In 2050 is het doel om het gemeentelijk vastgoed volledig aardgasvrij te hebben. Om hier tijdig op in te spelen dienen we nu maatregelen te ondernemen. In september 2026 volgt een raadsvoorstel waarin duidelijk wordt welke structurele middelen benodigd zijn om het gemeentelijk vastgoed te verduurzamen.

SoortenManagementPlan
Gemeente Beekdaelen zet in op het verduurzamen van woningen en het bevorderen van energiebesparing, met inachtneming van de bescherming van beschermde diersoorten. Met deze reden wordt ingezet op Natuurvriendelijk Isoleren (NVI) en de ontwikkeling van een gemeentedekkend Soortenmanagementplan (SMP). Met deze aanpak wordt de biodiversiteit beschermd, worden ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk gemaakt en zijn de procedures juridisch geborgd via een omgevingsvergunning. Er is nog geen zekerheid over de exacte kosten voor het opstellen van een Soortenmanagementplan voor Beekdaelen, dit hangt af van de Europese aanbesteding. Wel is er met zekerheid een provinciale subsidie beschikbaar die hierin kan helpen. Voor het resterende bedrag worden rijksmiddelen ingezet.

Koppelen middelen uit regeling Realisatiestimulans aan budgetten voor volkshuisvesting
Het Rijk geeft gemeenten vanaf 2026 € 7.000 per betaalbare woning, door middel van de nieuwe regeling Realisatiestimulans, waarvan de bouw een jaar eerder is gestart. Gemeenten mogen dit geld vrij besteden aan hun woningbouwopgave. Mogelijke doelen zijn: tekorten in projecten oplossen, betaalbare woningbouw steunen, extra personeel inzetten of geld in een reserve of fonds plaatsen. Deze specifieke regeling duurt van 2026 tot en met 2030, waarbij het gaat om de start van bouw van woningen in de periode 2025 tot en met 2029.

De gemeenteraad heeft vanuit haar bevoegdheid om financiële middelen beschikbaar te stellen (budgetrecht) een verantwoordelijkheid in het aanwenden van een SPUK, zoals de Realisatiestimulans. Met de middelen kan de gemeente naar eigen inzicht haar woningbouwopgave financieel ondersteunen.

Het is nog niet duidelijk hoeveel woningen per jaar starten, daarom wordt vooraf geen vast bestedingsdoel gekozen. Het voorstel is om de ontvangen middelen te gebruiken voor volkshuisvesting, zoals sociale huur, middenhuur, betaalbare koop en uitvoering van nieuwe wetgeving. Het voorstel is om de middelen jaarlijks, via de bestuursrapportages, toe te voegen aan het bestaande werkkrediet voor de ontwikkeling van woningbouwlocaties.

Onderhoud kapitaalgoederen
Het gewenste kwaliteitsniveau voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte in Beekdaelen is vastgesteld in het Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR)-beleidskader 2022, dat weer verder is uitgewerkt in de IBOR-rehabilitatie in 2024. In 2026 wordt er een nieuw Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR)-beleidskader voor de periode 2026-2030 aan de gemeenteraad voorgelegd.

Naast een nieuw IBOR-beleidskader volgt er ook een nieuw Water- en rioleringsprogramma in 2026, voor de periode vanaf 2027. Mede op basis hiervan zal er een Meerjarig Infrastructuur Uitvoeringsprogramma (MIU) voor de periode 2027-2031 worden opgesteld en door het college worden vastgesteld. In de afgelopen periode heette dit programma het Meerjarig Infrastructuur Programma (MIP) 2024-2027. Dit MIP kent ruim tachtig projecten. De afkorting “MIP” is echter verwarrend, omdat deze term ook wordt gebruikt voor het Meerjarig Investerings Programma (MIP) van de gehele gemeente. Vandaar het voornemen om bij de nu aanstaande cyclus te gaan spreken van een MIU.

Tot slot, zoals aangegeven in de Raadsinformatiebrief van 13 april 2026 aangegeven dat er een voorgenomen besluit is om het groenonderhoud in de openbare ruimte in eigen beheer te gaan doen. De twee go/no-go-momenten zijn daarbij doorslaggevend; die volgen later in 2026. Voor het groenonderhoud geldt dat ook dat in eerste instantie het nieuw vast te stellen onderhoudsniveau bepalend gaat zijn voor de hoogte van de kosten. Ook dit is onderdeel van het nieuwe IBOR-beleidskader, dat in het najaar van 2026 aan de gemeenteraad zal worden voorgelegd. Mede op basis daarvan zal het traject voor een groendienst in eigen beheer verder worden uitgewerkt, of een Europese aanbesteding in 2027 worden gestart. In beide gevallen zijn er, mede door de reeds beschreven extra prijsstijgingen en personeelstekorten, eventueel meerkosten te verwachten (vanaf 2028).

Implementatie nieuwe wet regie versterking volkshuisvesting
Per 1 januari 2027 zal de gemeente moeten beschikken over een huisvestingsverordening met minimaal een urgentieregeling. Hiervoor is de gemeente gecompenseerd in de algemene uitkering van het gemeentefonds. Hoeveel het gaat kosten aan capaciteit en middelen is momenteel nog niet duidelijk.

Aanvullen middelen strategische grondaankopen
Het budget voor 2025 was begroot op € 500.000 en toegekend door uw raad. In 2025 is een tweetal grondaankoop gedaan die deels ten laste van het budget strategisch grondaankopen zijn gebracht. Het resterende budget Strategische grondaankopen ten bedrage van € 427.405 zal met instemming van uw raad weer aangevuld kunnen worden tot het bedrag van € 500.000.

Verhogen onderhoudsbijdrage twee rijksmonumentale windmolens
De gemeente Beekdaelen heeft twee rijksmonumentale windmolens: de Janssenmolen in Oirsbeek en de Beltkorenmolen in Nuth. Beiden zijn nog altijd in gebruik als molen. Voorgesteld wordt de jaarlijkse bijdrage vanaf 2027 voor beide gemeentelijke molens te verhogen van € 5.000 naar € 15.000 per molen. Deze verhoging leidt tot een structurele lastenstijging van € 20.000 per jaar.

De voorgestelde bijdrage is onderbouwd op basis van landelijke ontwikkelingen (o.a. verhoging van het SIM-subsidieplafond en stijgende bouwkosten) en lokale kostendruk. Uit informatie van de moleneigenaren en Monumentenwacht Limburg blijkt dat de jaarlijkse onderhouds- en instandhoudingskosten substantieel hoger liggen (circa € 25.000–€ 40.000 per jaar), mede door indexering, onderhoudsachterstanden, biotoopbelasting en aangescherpte veiligheidseisen.

Binnen deze context is € 15.000 per molen een proportionele en realistische structurele bijdrage die noodzakelijk is om de afgesproken prestaties (onderhoud, inspecties en openstelling) uitvoerbaar te houden en risico’s op uitgesteld onderhoud te beperken.