3. Programma 1 | Samen besturen en veilig samenleven

In dit programma staat centraal hoe we samen met inwoners, ondernemers, verenigingen, maatschappelijke organisaties en veiligheidspartners werken aan een gemeente waarin mensen zich betrokken, veilig en gehoord voelen. Beekdaelen bestaat uit verschillende kernen met ieder een eigen identiteit. Juist die verscheidenheid maakt onze gemeente sterk. Daarom geven we ruimte aan initiatieven uit de samenleving, investeren we in goede participatie en werken we aan een overheid die zichtbaar, benaderbaar en betrouwbaar is.

Deze inleiding beschrijft de belangrijkste ontwikkelingen die samen de basis vormen voor de ambities in paragraaf 3.2. Daarbij gaat het om leefbare en vitale kernen, betrokken inwoners, heldere en integere communicatie, verantwoord gebruik van data en kunstmatige intelligentie, veiligheid en weerbaarheid.

Leefbaarheid en vitaliteit beginnen in de kernen zelf. Inwoners, verenigingen, ondernemers en maatschappelijke partners weten goed wat er speelt in hun omgeving en wat nodig is om hun kern sterk en toekomstbestendig te houden. Als gemeente willen we die kracht ondersteunen en versterken. Dat doen we door ruimte te geven aan lokale initiatieven, verbindingen te leggen en gebiedsgericht te werken.

In Beekdaelen gebeurt dat op verschillende manieren. We investeren bijvoorbeeld in dorpsontwikkelingsplannen, waarbij inwoners samen met de gemeente werken aan de toekomst van hun kern. Zo werken we in Wijnandsrade aan een dorpsontwikkelingsplan waarin thematafels en een data-dashboard worden ingezet om aandachtspunten per kern of deelgebied beter zichtbaar te maken. Ook bij gebiedsontwikkelingen zoals het masterplan Schinveld, de gebiedsontwikkeling De Gijselaar, het centrumplan Nuth en de Nuinhofwijk zijn inwoners en ondernemers actief betrokken en zo zijn er nog veel meer voorbeelden in andere kernen te noemen.

Daarbij kijken we zowel naar voorzieningen of fysieke ontwikkelingen, als ook naar sociale samenhang, ontmoeting en betrokkenheid. Een leefbare kern is een plek waar inwoners elkaar kennen, zich thuis voelen en kunnen meedoen. Dit sluit aan bij onze ambitie om iedere kern de ruimte te geven om de eigen identiteit, leefbaarheid en vitaliteit verder te versterken.

We willen inwoners en belanghebbenden vroegtijdig betrekken bij plannen, ontwikkelingen en beleid. Participatie helpt om betere keuzes te maken, draagvlak te vergroten en gebruik te maken van de kennis en ervaring in de samenleving. Dat vraagt om een luisterende houding, duidelijke verwachtingen en een goede terugkoppeling over wat er met inbreng wordt gedaan.

De participatieverordening vormt hiervoor de basis. Daarnaast zetten we verschillende instrumenten in, zoals Beekdaelen B(l)oeit, het uitdaagrecht, de burgerinitiatieftafel en de duurzaamheidstafel. Ook onze dorpscoördinatoren spelen hierin een belangrijke rol. Zij zijn de ogen en oren in de kernen, werken samen met inwoners en ketenpartners zoals maatschappelijk werk, welzijnswerk, jeugd- en jongerenwerk, boa’s en straatcoaches, en ondersteunen initiatieven van inwoners.

Onze dienstverlening moet bij deze manier van werken passen. Inwoners moeten de gemeente eenvoudig kunnen bereiken en goed geholpen worden, via het kanaal dat past bij hun vraag. Daarom zorgen we dat de basis op orde is via telefonie, e-mail, balie en website. We werken digitaal waar dat kan en persoonlijk waar dat nodig is. Zo blijven we een klantgerichte, duidelijke en transparante gemeente die ook dichtbij voelt.

Een betrouwbare gemeente vraagt om een open bestuurscultuur, duidelijke communicatie en respect voor ieders rol en verantwoordelijkheid. In Beekdaelen werken raad, college en organisatie vanuit verschillende posities aan hetzelfde doel: het belang van onze gemeente en haar inwoners. We communiceren helder over wat wel en niet mogelijk is, zodat inwoners, ondernemers en partners weten waar zij aan toe zijn.

Daarbij bouwen we verder aan een cultuur van collegiaal bestuur, samenwerking en gezamenlijk leren. Het college wil toegankelijk, zichtbaar en goed geïnformeerd zijn. We werken vanuit gelijkwaardigheid en vertrouwen, luisteren naar elkaar en denken mee waar dat kan. We behouden wat goed werkt en staan open voor vernieuwing, zonder de verschillende rollen en verantwoordelijkheden uit het oog te verliezen.

Ook binnen de organisatie blijft cultuur en leiderschap een belangrijk thema. De organisatievisie geeft hiervoor richting: “Met lef en vertrouwen bouwen we aan een wendbare gemeente, die in verbinding staat met de samenleving. Samen maken wij Beekdaelen.” De afgelopen jaren is gewerkt vanuit de beweging van ‘regels en moeten’ naar ‘regelen en ontmoeten’. De opgave voor de komende jaren is om die beweging vast te houden, bevoegdheden dicht bij professionals te leggen en te blijven investeren in werkplezier, vitaliteit, kernwaarden en een veilig werkklimaat.

Digitalisering, data en kunstmatige intelligentie bieden kansen om onze dienstverlening te verbeteren, processen slimmer in te richten en beleid beter te onderbouwen. In Beekdaelen gebruiken we data bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van dorpsplannen, zodat aandachtspunten per kern of deelgebied beter zichtbaar worden en interventies gerichter kunnen worden ingezet.

Ook binnen onze dienstverlening en organisatie neemt digitalisering een steeds belangrijkere plaats in. Digitale mogelijkheden kunnen administratieve lasten verminderen, processen versnellen en medewerkers ondersteunen in hun werk. Denk aan het beter benutten van informatie, het verbeteren van monitoring en het verkennen van kunstmatige intelligentie en digitale assistenten die professionals kunnen helpen bij terugkerende werkzaamheden.

Tegelijkertijd vraagt dit om zorgvuldigheid. We zijn ons bewust van risico’s zoals desinformatie, privacy verlies en onvoldoende uitlegbaarheid van digitale keuzes. Daarom gebruiken we data en AI verantwoord, binnen wet- en regelgeving en onze eigen beleidskaders. We investeren in AI-geletterdheid van medewerkers en zorgen voor privacybescherming, transparantie, uitlegbaarheid en een passende menselijke toets. Technologie is ondersteunend; de menselijke maat en professionele afweging blijven leidend.

Veiligheid is een belangrijke voorwaarde om prettig te kunnen wonen, werken en samenleven. We blijven investeren in een veilig Beekdaelen. Dat doen we onder meer door de samenwerking tussen politie, boa’s, straatcoaches, jongerenwerk, maatschappelijke partners en andere betrokken partijen verder te versterken. Zij hebben ieder een eigen rol, maar werken samen aan zichtbaarheid, preventie, signalering en handhaving.

De aanpak van ondermijning blijft daarbij een belangrijk speerpunt. Ondermijnende criminaliteit raakt niet alleen de openbare orde, maar ook het vertrouwen in de overheid en de veiligheid in wijken en kernen. Daarom blijven we lokaal en regionaal samenwerken, signalen serieus nemen en kennis bundelen. Een concreet voorbeeld hiervan is ACT! Parkstad, dat een belangrijke bijdrage levert aan de bestuurlijke aanpak van ondermijning in de regio. Door deze samenwerking verder te borgen, behouden we opgebouwde expertise en versterken we de regionale uitvoeringskracht.

Naast dagelijkse veiligheid wordt ook maatschappelijke weerbaarheid steeds belangrijker. Geopolitieke spanningen, desinformatie, digitale kwetsbaarheden, maatschappelijke onrust en mogelijke crisissituaties laten zien dat gemeenten en gemeenschappen voorbereid moeten zijn op verstoringen en ontwrichting. We willen werken aan een gemeente die veerkrachtig is en snel kan schakelen wanneer dat nodig is.

Voor Beekdaelen betekent dit dat we de basis op orde houden, de samenwerking met veiligheidspartners versterken en investeren in sterke netwerken in de kernen. Dorpscoördinatoren, maatschappelijke partners, verenigingen, vrijwilligers en inwoners spelen hierin een belangrijke rol. Wie elkaar kent en weet te vinden, kan in moeilijke situaties sneller helpen, signaleren en herstellen.

Daarmee bouwen we aan een Beekdaelen dat niet alleen betrokken en veilig is, maar ook voorbereid op de toekomst.

De gemeente Beekdaelen werkt zowel lokaal als regionaal actief aan het versterken van de weerbaarheid. Daarbij heeft het vergroten van de eigen continuïteit het afgelopen jaar nadrukkelijk prioriteit gekregen. Dit heeft onder meer geleid tot de realisatie van een noodstroomaggregaat (NSA) voor het gemeentehuis in Schinnen, waarmee de gemeentelijke dienstverlening en crisisorganisatie ook tijdens langdurige stroomuitval beter kunnen worden voortgezet. Daarnaast participeert de gemeente in de regionale stuurgroep en diverse werkgroepen, is een lokaal handelingskader ontwikkeld voor langdurige uitval van vitale voorzieningen. Verder neemt Beekdaelen deel aan de regionale pilot Noodsteunpunten, waarbij ervaringen uit praktijkdagen en oefeningen worden benut voor de verdere ontwikkeling van deze voorziening. Hiermee wordt stapsgewijs gewerkt aan een weerbare organisatie en samenleving.

 De verdere ontwikkeling van noodsteunpunten en de bredere weerbaarheidsopgave kunnen in de komende jaren leiden tot een aanvullende behoefte aan financiële middelen en capaciteit. Zodra meer duidelijkheid bestaat over de omvang en aard van deze opgave, zal hierover zo nodig een afzonderlijk voorstel aan uw raad worden voorgelegd.

In het coalitieprogramma 'Groeien in Groen' zijn de onderstaande ambities opgenomen voor dit programma:

• We vinden het belangrijk dat iedere kern in Beekdaelen de ruimte krijgt om de eigen identiteit, leefbaarheid en vitaliteit verder te versterken, onder meer via dorpsontwikkelingsplannen.
• We verbeteren de participatie en betrokkenheid van inwoners. Dit doen we door duidelijker te communiceren waarover, wanneer en op welke manier inwoners kunnen meeluisteren, meedenken en meebeslissen.
• Raadsleden, collegeleden en ambtenaren van Beekdaelen zijn integer en helder in hun communicatie.
• We veranderen mee met de wereld om ons heen en maken verantwoord gebruik van data en kunstmatige intelligentie in onze monitoring, besluitvorming en evaluatie.
• Voor een veilig Beekdaelen wordt de samenwerking tussen politie, straatcoaches en BOA’s verder versterkt en de aanpak van ondermijning blijft één van de speerpunten.
• We versterken de weerbaarheid van onze gemeente en kernen, zodat Beekdaelen beter voorbereid is op maatschappelijke ontwrichting, geopolitieke spanningen en crisissituaties.