7. (Verplichte) paragrafen

Naast de programma’s zijn gemeenten verplicht om zeven programma-overstijgende paragrafen in de begroting op te nemen. Dat is vastgelegd in de financiële spelregels waar gemeenten zich aan moeten houden (het besluit begroting en verantwoording BBV). De onderwerpen die zijn beschreven in de paragrafen laten zich vaak niet vangen in een enkel programma.

De paragrafen zijn belangrijk voor een verbetering van het inzicht in de financiën en het beleid van de gemeente. De paragrafen zijn om verschillende redenen opgenomen:

• Het onderwerp heeft een grote financiële impact.
• Het onderwerp heeft een grote politieke betekenis.
• Het onderwerp is van belang voor de uitvoering van de programma’s.

Naast de verplichte zeven programma-overstijgende paragrafen is de paragraaf duurzaamheid in deze begroting opgenomen. Dat onderwerp heeft immers grote (financiële) impact en is maatschappelijk en politiek van belang.

Deze paragraaf geeft een overzicht van de diverse lokale heffingen en belastingen op hoofdlijnen. Hiermee ontstaat inzicht in de lokale lastendruk, die van belang is voor de integrale afweging tussen beleidswensen enerzijds en de daarvoor te verwerven inkomsten anderzijds. Deze paragraaf bevat tevens het beleid van de gemeente over de lokale heffingen en kwijtschelding.

Onroerende-zaakbelastingen
In 2025 zijn diverse inkomstenverhogende maatregelen getroffen om  te komen tot een structureel sluitende begroting. De ozb-opbrengsten worden, verdeeld over drie jaar (2025-2027),  extra verhoogd met in totaal 10%. In 2027 vindt de derde extra verhoging plaats. 

Afvalstoffenheffing en rioolheffing
De opbrengsten van de afvalstoffenheffing en rioolheffing zijn gebaseerd op de verwachte kosten. De afvalstoffenheffing is vanaf 2025 gebaseerd op volledige kostendekkendheid. Om de stijging van het vaste deel van de afvalstoffenheffing  in 2027 te dempen, wordt gebruikgemaakt van de voorziening afvalstoffenheffing. 
Voor de  rioolheffing wordt toegewerkt naar volledige kostendekkendheid.  Het tarief wordt jaarlijks verhoogd met € 15 om in 2036 volledig kostendekkend te zijn. Zolang een kostendekkendheid van 100% nog niet is bereikt, worden de jaarlijkse tekorten gedekt vanuit de voorziening rioleringen.

Leges
De combinatie van de hoofdstukken 1 tot en met 3 van de bij de legesverordening behorende tarieventabel heeft een kostendekkendheid van 75%. Bij de vaststelling van de begroting 2025 heeft de raad ingestemd met een kostendekkendheid van 75% voor de leges.

Voor hoofdstuk 2 is bij de raming van de opbrengsten uitgegaan van het gemiddelde aantal aanvragen en de gemiddelde bouwkosten over de jaren 2027 tot en met 2030. Dit leidt tot een stabielere raming van de opbrengsten. Het aantal aanvragen binnen hoofdstuk 2 kan per jaar sterk fluctueren. Met name de planning en realisatie van grotere bouwprojecten kunnen leiden tot aanzienlijke verschillen in de jaarlijkse opbrengsten. Door gebruik te maken van meerjarige gemiddelden wordt het effect van deze fluctuaties op de begrotingsraming van de opbrengsten beperkt. Deze systematiek is niet toegepast op de hoofdstukken 1 en 3. De aard en omvang van de aanvragen en de daarmee samenhangende opbrengsten verschillen van die van hoofdstuk 2. De ontwikkelingen binnen deze hoofdstukken zijn voldoende voorspelbaar om de opbrengsten op de gebruikelijke wijze te ramen.

Toeristenbelasting
De geraamde opbrengst van de toeristenbelasting is gebaseerd op het verwachte aantal overnachtingen, waarbij de gerealiseerde aantallen over 2025 als uitgangspunt zijn gehanteerd.

Lijkbezorgingsrechten
Het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen neemt af, terwijl een groot deel van de beheer- en onderhoudskosten structureel blijft bestaan. Een verhoging van de tarieven om de kostendekkendheid te vergroten, zou leiden tot een forse tariefstijging en een relatief hoge regionale tariefpositie.
Bij de raming van de opbrengsten van de lijkbezorgingsrechten is daarom rekening gehouden met deze ontwikkeling. De opbrengsten zijn gebaseerd op de gerealiseerde cijfers over 2024 tot en met 2026, waarbij rekening is gehouden met de verwachte verdere afname van het gebruik.

In onderstaande tabel is een specificatie opgenomen van de opbouw van de in de begroting geraamde lokale belastingen, heffingen en retributies (bedragen in duizenden euro's).

Uit onderstaande tabel blijkt dat het grootste deel van de inkomsten uit lokale heffingen afkomstig is uit de onroerendezaakbelastingen (37,9%), de afvalstoffenheffing (24,6%) en de rioolheffing (27,1%).

In onderstaande tabel worden de woonlasten van een gemiddeld huishouden in 2027 vergeleken met de woonlasten in 2026. De woonlasten stijgen in 2027 met € 56,46 ten opzichte van 2026. Dit komt overeen met een stijging van 4,87%.

De onroerende-zaakbelasting (ozb) is een belasting die wordt geheven over onroerende zaken. De ozb is de grootste inkomstenbron binnen de lokale heffingen. Met de opbrengst van de ozb kan de gemeente onder andere uitgaven op het gebied van veiligheid, onderhoud van het openbaar groen en voorzieningen bekostigen. Daarmee draagt de ozb bij aan het voorzieningenniveau binnen de gemeente.

Er zijn drie groepen die een aanslag ozb ontvangen:

• eigenaren van woningen;
• eigenaren van niet-woningen (bijvoorbeeld een bedrijfspand);
• gebruikers van niet-woningen.

Gebruikers van woningen, zoals huurders, ontvangen geen aanslag ozb.

De te betalen ozb wordt berekend als een percentage van de WOZ-waarde van de woning of niet-woning. De WOZ-waarde (waardering onroerende zaken) wordt jaarlijks opnieuw vastgesteld. Om het ozb-tarief voor het komende belastingjaar te bepalen, wordt de verwachte ozb-opbrengst gedeeld door de totale WOZ-waarde van alle onroerende zaken binnen de gemeente Beekdaelen.

De raad kan ervoor kiezen om de ozb-opbrengst, naast de inflatiecorrectie, extra te verhogen. Bij de vaststelling van de begroting 2025 is besloten om de ozb-opbrengst, naast de gebruikelijke indexering, verdeeld over drie jaar met in totaal 10% te verhogen. In 2027 wordt deze extra verhoging voor het derde jaar toegepast. 

Deze extra verhoging draagt bij aan de inkomstenverhogende maatregelen die de komende jaren noodzakelijk zijn om te komen tot een structureel sluitende begroting.

De gemeente is wettelijk verantwoordelijk voor de inzameling en verwerking van het huishoudelijk afval. De dienstverlening op het gebied van afvalinzameling wordt uitgevoerd door de GR Rd4. De kosten die gemoeid zijn met de inzameling en verwerking van afval worden gedekt uit de opbrengst van de afvalstoffenheffing.

Voor de opbrengst afvalstoffenheffing geldt het uitgangspunt van maximale kostendekkendheid. Dit betekent dat de opbrengst van de afvalstoffenheffing niet hoger mag zijn dan de kosten die samenhangen met de inzameling en verwerking van huishoudelijk afval.  

Als na afloop van het dienstjaar blijkt dat de opbrengsten hoger zijn dan de kosten, wordt het verschil toegevoegd aan de voorziening afvalstoffenheffing. Deze voorziening kan worden ingezet wanneer de kosten in een bepaald jaar hoger zijn dan de opbrengsten, of om een tariefstijging in een volgend jaar te dempen.

Bij de vaststelling van de begroting 2025 is besloten de tarieven van de  afvalstoffenheffing volledig kostendekkend te maken. Voor 2027 kan een deel van de tariefstijging worden gedempt door inzet van de voorziening afvalstoffenheffing. Hiervoor wordt in 2027 € 330.000 aan de voorziening onttrokken.

Het vaste deel van de afvalstoffenheffing bedraagt in 2027 € 309,84 per aansluiting. In 2026 bedroeg dit € 295,08. Dit betekent een stijging van € 14,76 per aansluiting, oftewel 5%.

Het diftar-tarief per lediging blijft in 2027 ongewijzigd. Ook de poorttarieven van het grondstoffenpark blijven ongewijzigd, met uitzondering van het tarief voor GFT- en/of restafval en ongesorteerd afval per 50-literzak. Dit tarief stijgt van € 1,70 in 2026 naar € 1,80 in 2027.

De gemeente heeft bij wet een zorgplicht voor drie beleidsvelden op het gebied van water. Doel van de rioolheffing is om geld vrij te maken voor onder meer:

• de afvoer van afvalwater;
• de afvoer van regenwater (ook wel hemelwater genoemd);
• het voorkomen of beperken van structurele grondwaterproblemen.

De rioolheffing is een bestemmingsheffing. Dit betekent dat de opbrengst niet hoger mag zijn dan de kosten. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is de verplichting om een gemeentelijk rioleringsplan (GRP) op te stellen vervallen. In de memorie van toelichting bij deze wet is echter wel aangegeven dat het opstellen van een omgevingsprogramma voor riolering en water belangrijk is. Op 31 oktober 2023 is daarom het Water- en rioleringsprogramma Beekdaelen 2024-2027 door de raad vastgesteld. Dit programma geeft inzicht in de kosten van de invulling van de gemeentelijke zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater en vormt de basis voor de berekening van het tarief rioolheffing.

De belasting wordt geheven naar een vast bedrag per perceel (€ 257,64), verhoogd met een bedrag dat afhankelijk is van het aantal kubieke meters water dat vanuit het perceel wordt afgevoerd. Voor het bedrag per m³ afgevoerd water geldt onderstaande staffeling:

Voor een huishouden of bedrijf met een waterverbruik tot en met 300 m³ bedraagt de aanslag € 397,92. Dit bedrag bestaat uit € 257,64 aan vastrecht en € 140,28 op basis van het waterverbruik. Dit betekent een stijging van € 23,16 (6,18%) ten opzichte van het tarief in 2026.

In onderstaande tabel wordt inzicht gegeven in de mate van kostendekkendheid van de rioolheffing:

De verhoging van de tarieven voor de toeristenbelasting in 2025 maakte onderdeel uit van de inkomstenverhogende maatregelen om te komen tot een structureel sluitende begroting. De tarieven voor de toeristenbelasting zijn daarbij gelijkgetrokken met de gemiddelde tarieven in Zuid-Limburg in 2024.

In 2027 is de Verordening toeristenbelasting gemeente Beekdaelen vastgesteld voor de periode 2027-2030. De tarieven zijn voor deze periode meerjarig geïndexeerd op basis van de indexeringen uit de Meicirculaire 2026.

In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de tarieven voor de periode 2024-2030 weergegeven:

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor een groot aantal taken. Een deel van deze taken wordt in de vorm van een dienst door inwoners of bedrijven individueel afgenomen.  Wie de leges betalen, is afhankelijk van het type dienst dat wordt afgenomen. In veel voorkomende gevallen zijn het inwoners die betalen voor een paspoort, een rijbewijs of een uittreksel uit de gemeentelijke basisregistratie. Het kunnen echter ook projectontwikkelaars zijn die een aanvraag indienen voor een omgevingsvergunning.

De tarieven voor de verschillende diensten zijn opgenomen in de bij de legesverordening behorende tarieventabel. De legesverordening en de bijbehorende tarieventabel worden jaarlijks door de raad vastgesteld. Om de gemeentelijke diensten en de bijbehorende tarieven overzichtelijk weer te geven, is de tarieventabel ingedeeld in drie hoofdstukken, die zijn onderverdeeld in paragrafen.

De totale opbrengst uit de leges mag niet hoger zijn dan de totale kosten van de dienstverlening. Het is wel mogelijk dat een opbrengst voor een dienst hoger is dan de kosten voor deze dienst, maar dat deze opbrengst een verlies op een andere dienst compenseert (waar dus de opbrengst lager is dan de kosten voor de dienst). Dit wordt kruissubsidiëring genoemd. Kruissubsidiering tussen de diverse paragrafen binnen één hoofdstuk is toegestaan. Ook tussen de drie hoofdstukken vindt kruissubsidiëring plaats.

Bij de vaststelling van de legesverordening 2025 is besloten de legestarieven te verhogen tot 75% kostendekkendheid. Een minimale wijziging van de tijdsbesteding aan of het toevoegen van een product aan de hoofdstukken leidt uiteraard tot een wijziging van het kostendekkingspercentage en kan tot (ongewenste) schommelingen in de tarieven leiden omdat het om een relatief klein bedrag van de tarieven/omzet gaat waarover de raad zelf kan beslissen.  

De tarieven voor 2027 zijn, waar van toepassing, aangepast op basis van de indexering uit de Kadernota 2027 (2,1%), de RUD-tarieven en de landelijke tarieven en maximumtarieven. De kostendekkendheid van de leges is beoordeeld over alle hoofdstukken van de tarieventabel gezamenlijk  en bedraagt in totaal afgerond 75%.

 In onderstaande tabel wordt inzicht gegeven in de mate van kostendekkendheid leges:

Burgers die niet in staat zijn de gemeentelijke belastingen te betalen, kunnen in aanmerking komen voor kwijtschelding. De gemeenteraad bepaalt voor welke belastingen kwijtschelding mogelijk is en onder welke voorwaarden kwijtschelding wordt verleend. De gemeenteraad is hierbij gebonden aan wettelijk voorgeschreven regels. Op enkele onderdelen kan de raad binnen de wettelijke kaders eigen keuzes maken. De raad kan bepalen:

• voor welke gemeentelijke belastingen kwijtschelding wordt verleend;
• of volledige of gedeeltelijke kwijtschelding wordt verleend. Bij gedeeltelijke kwijtschelding komt slechts een deel van de aanslag voor kwijtschelding in aanmerking, bijvoorbeeld 50%;
• welke kwijtscheldingsnorm wordt toegepast;
• welke vermogensnorm wordt gehanteerd. 

De gemeente brengt lijkbezorgingsrechten in rekening voor het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen en voor de diensten die daarmee samenhangen. Uit een recente beleidsnotitie blijkt dat het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen afneemt, terwijl een groot deel van de kosten structureel blijft bestaan. Hierdoor staat de kostendekkendheid onder druk.

Voor 2027 zijn de tarieven voor de lijkbezorgingsrechten verhoogd met 2,1%, conform de indexering uit de Meicirculaire 2026.

Het weerstandsvermogen geeft antwoord op de vraag in hoeverre een gemeente in staat is om nog niet afgedekte risico’s op te vangen door het vormen van een risicobuffer (weerstandscapaciteit).

Om een goede inschatting te kunnen maken van het weerstandsvermogen is het van belang dat een vorm van risicomanagement wordt toegepast. Risicomanagement betekent dat risico’s die spelen in de organisatie continu en systematisch worden doorlopen met als doel een balans te vinden tussen het nemen en het beheersen van risico’s. In het eerste jaar na de fusie is de gemeente gestart met risicomanagement. Het beleid is vastgesteld en vormt de basis voor de paragraaf weerstandsvermogen in de begroting en het jaarverslag.  

Weerstandscapaciteit
De weerstandscapaciteit bestaat uit middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om niet begrote kosten die onverwacht en substantieel zijn op te vangen c.q. de risico´s in financiële zin af te dekken. Het betreft kosten die onvoorzien, onvermijdelijk en onuitstelbaar zijn.

In het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) is niet voorgeschreven welke bestanddelen behoren tot de weerstandscapaciteit. De gemeente Beekdaelen hanteert de volgende bestanddelen:

In de tabel maken wij onderscheid in een structurele en een incidentele component van de weerstandscapaciteit. De structurele weerstandscapaciteit betreft het vermogen van de gemeente om onverwachte tegenvallers in de begroting op te vangen, zonder dat dit gevolgen heeft voor de voortzetting van gemeentelijke taken. De incidentele weerstandscapaciteit is de ruimte die de gemeente heeft om onverwachte eenmalige tegenvallers op te kunnen vangen, zonder dat deze invloed hebben op de voortzetting van gemeentelijke taken. 

1.    Algemene reserve
De algemene reserve is het deel van de reserves waar geen claim op ligt. De omvang van die algemene reserve bedraagt voor de gemeente Beekdaelen afgerond € 4,7 miljoen. Daarnaast beschikt de gemeente nog over een ‘reserve nog te bestemmen’. Die reserve wordt door de gemeente niet gerekend tot het weerstandsvermogen. Toch is ook die reserve ‘claimvrij’. Het bedrag in die reserve bedraagt ruim € 18,5 miljoen euro.

2.    Stille reserves
Als activa onder de opbrengstwaarde of niet zijn gewaardeerd is sprake van een stille reserve. Voor de bepaling van de weerstandscapaciteit is van belang dat de activa waarin een stille reserve besloten ligt direct verkoopbaar zijn. Niet direct verkoopbare activa blijven voor de berekening van de weerstandscapaciteit buiten beeld. Bij verkoop ontstaan winsten die eenmalig vrij inzetbaar zijn. Gemeenten kennen twee soorten stille reserves. Dit zijn stille reserves in financiële vaste activa (deelnemingen, aandelen) en stille reserves in de materiële vaste activa (bijv. gronden niet ingebracht in de grondexploitatie, panden etc.).

3.    Begrotingsruimte
Als de begroting en meerjarenraming sluiten met een positief saldo, is sprake van begrotingsruimte. Die ruimte bedraagt in deze begroting ruim € 1,3 miljoen in het jaar 2030.

4.    De post onvoorziene uitgaven              
Het totaalbedrag van de post onvoorzien bedraagt € 50.000 en is naar rato van de lasten verdeeld over de verschillende programma´s. Gezien de geringe omvang van het bedrag draagt deze post niet substantieel bij aan de weerstandscapaciteit.

5.    Onbenutte belastingcapaciteit
Hieronder wordt verstaan de mogelijkheid die de gemeente heeft om de belastingen te verhogen. Bij tarieven waar kostendekking een rol speelt is van onbenutte belastingcapaciteit sprake voor zover nog geen volledige kostendekking wordt gerealiseerd. Aan de hoogte van de overige tarieven is theoretisch geen bovengrens gesteld. De gemeente kan deze echter niet tot in het oneindige verhogen. Bij deze heffingen zal de raad zelf een grens moeten aangeven. 

In deze paragraaf worden de geïnventariseerde risico’s beschreven. Het betreft risico’s die als meest belangrijk worden ervaren. Van ieder risico is becijferd welk bedrag voor dat risico moet worden toegevoegd aan de weerstandscapaciteit. Dat bedrag wordt berekend aan de hand van de formule kans * impact. Onderstaande tabel treft u een overzicht aan van de betreffende risico’s:

Naar de huidige inzichten is de beschikbare weerstandscapaciteit in de begroting niet toereikend om de risico’s te kunnen opvangen. Op basis van berekeningen die hebben plaatsgevonden bedraagt de benodigde weerstandscapaciteit afgerond € 5.342.639. De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt afgerond € 4.739.750. De weerstandsratio (die wordt berekend door de beschikbare weerstandscapaciteit te delen door de benodigde weerstandscapaciteit) bedraagt daarmee meer dan 1,0. 

In de nota weerstandsvermogen en risicomanagement is, voor wat betreft de weerstandsratio, als beleidsuitgangspunt vermeld dat het weerstandsvermogen in ieder geval een ratio dient te hebben tussen 1,0 en 1,4 (oordeel ‘voldoende’). Uitgaande van een ratio van 1,0 dient een bedrag van ruim € 600.000 te worden bijgestort. Dat bedrag wordt toegevoegd vanuit de reserve nog te bestemmen. 

Geprognosticeerde balans per 01-01 ( bedragen x € 1.000)

Een groot deel van het gemeentelijk vermogen zit in wegen, bruggen, riolering, groen, openbare verlichting en gebouwen. Goed beheer en onderhoud van deze kapitaalgoederen is belangrijk om waardeverlies te voorkomen en de veiligheid te waarborgen.

Bij het beheer en onderhoud werken we volgens de principes van risicogestuurd assetmanagement. Dat betekent dat we onze inzet afstemmen op de risico’s en de staat van de voorzieningen. Onze focus ligt vooral op planmatig onderhoud en het herstellen van schade wanneer dat nodig is. Daarnaast nemen we waar mogelijk preventieve maatregelen om slijtage te beperken en toekomstige beheerkosten te verlagen.

Het beheer en onderhoud van wegen, civiele kunstwerken, riolering, openbaar groen, openbare verlichting en gemeentelijke gebouwen vraagt veel inzet en financiële middelen. De kosten hiervan zijn opgenomen in verschillende programma’s van de begroting. In deze paragraaf geven we een integraal overzicht van de beleidskaders, ontwikkelingen, onderhoudsopgaven en kosten van deze kapitaalgoederen.

Gemeente Beekdaelen beheert in totaal 2.583.908 m2 aan verhard oppervlak, dit is ten opzichte van de weginspectie en beheerrapportage 2023 een toename van 2%. Deze gegevens wijzigen in principe niet, tenzij deze ontstaan als gevolg van een herinrichting, wegverbreding, reconstructie of uitbreiding van het wegennet. De beheerrapportage 2027-2030 vormt de basis voor het bepalen van de gemiddelde kosten voor het onderhouden van wegen voor de komende onderhoudsperiode van 4 jaar. Daarnaast wordt in deze rapportage inzichtelijk gemaakt wat de huidige kwaliteit van het wegenareaal is op basis van de  visuele inspectie, uitgevoerd in het eerste kwartaal van 2027.

•    Huidige beeldkwaliteit wegenareaal: Vergelijk 2021, 2023 en 2025
Het beoordelen van de wegen en het toekennen van een kwaliteitsniveau wordt uitgevoerd volgens de richtlijnen van CROW-publicatie 146b te weten onderhoudsniveau (beeldkwaliteit) A+, A, B, C en D. Met het instemmen van het beleidskader IBOR heeft de gemeenteraad het gewenste kwaliteitsniveau van de wegen in de openbare ruimte, volgens de CROW-publicatie 146b, vastgesteld op onderhoudsniveau C; sober maar doelmatig en veilig.

•    Kwaliteit:
Herijking van het beleid wegen is als onderdeel van het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte verder uitgewerkt. Hierbij is een financieel plan opgesteld om het fors aanwezige achterstallig onderhoud terug te dringen. Ten opzichte van de in 2021 uitgevoerde weginspectie is een verbetering zichtbaar, namelijk: 72% van de wegvakken heeft A+ kwaliteit (dit was 58% in 2021).  Het aantal wegvakken met D kwaliteit is met 5% gelijk gebleven. Dit is verklaarbaar door jaarlijkse degradatie (afname van kwaliteit) van wegen met B kwaliteit naar C en met C kwaliteit naar D. Door degradatie komen er jaarlijks wegvakken met D kwaliteit bij.

In 2027 staat een nieuwe inspectie van alle wegvakken in de gemeente Beekdaelen gepland om weer een actueel beeld te krijgen van de kwaliteit.

•    Financiën:
Voor de onderhoudsperiode 2026-2029 heeft de gemeente Beekdaelen volgens de huidige begroting jaarlijks 1.700.000 Euro beschikbaar om haar wegvakken te onderhouden op het gewenste beeldkwaliteitsniveau. Dit bedrag is sinds 2021 niet geïndexeerd.  De totaal benodigde onderhoudskosten die voortvloeien uit de inspectie van de wegvakken in 2025, om op het gewenste ambitieniveau uit te komen, bedragen 6.463.325 Euro.

In 2026 is een extra toevoeging van 2.000.000 Euro aan de voorziening wegen gedaan ten gevolge van de prijsstijgingen op het krediet "wegwerken achterstallig onderhoud 2021-2024". Hiermee dalen de totaal benodigde onderhoudskosten voor de periode 2026-2029 naar 4.463.325 Euro.

Bij de harmonisatie van het beleid openbare ruimte is in het beheerplan Civiele Kunstwerken 2021-2025 vastgesteld dat de civiele kunstwerken sober, doelmatig en veilig onderhouden worden op kwaliteitsniveau C. Onderhoud van de civiele kunstwerken is meegenomen als onderdeel van het Integraal Beleidsplan Openbare Ruimte.

Op basis van de actuele kwaliteit van de civiele kunstwerken is een Meer Jaren Onderhoud Planning (MJOP) opgesteld voor het planmatig onderhoud voor de komende 10 jaar. 

•    Kwaliteit:
Voor het beheer van de kunstwerken zijn door het kennisinstituut CROW, NEN en CUR diverse richtlijnen opgesteld, die landelijk door de meeste gemeentelijke organisaties worden gebruikt. De inspectiewerkzaamheden kennen een terugkomende cyclus van 5 jaar.
Royal Haskoning DHV heeft in het tweede kwartaal van 2023 een vijfjaarlijkse inspectie uitgevoerd aan het areaal civiele kunstwerken. In 2027 en- of 2028 vinden opnieuw inspectiewerkzaamheden plaats volgens de CUR aanbeveling B2 “toestandsinspectie”.

•    Financiën:
De kosten voor het onderhouden van de civiele kunstwerken zijn opgenomen in de jaarlijkse gemeentebegroting 114.504 Euro. Vervangingsinvestering(en) van civiele kunstwerken zijn hierin niet inbegrepen. 
Op basis van de inspectieresultaten is voor uitvoeringsjaar 2024, 2025 en 2026 in totaal 464.768 Euro nodig om het planbare onderhoud uit te voeren. Dit resulteert tot 2027 in een tekort van 121.256 Euro.
Voor planjaar 2027 tot en met 2030 is op basis van de inspectieresultaten in totaal 251.688 Euro vereist om het planbare onderhoud uit te voeren. Dit resulteert in een overschot van 206.328 Euro. Tot planjaar 2030 wordt een positief saldo verwacht.
Omwille van onderlinge verschillen in uitgaven per planjaar wordt het financieel overschot in een voorziening gehandhaafd.

•    Kwaliteit: 
Op basis van het dagelijks beheer en onderhoud, bestaande uit reiniging en inspectie en de in het beleids- en uitvoeringskader vastgestelde doelstellingen wordt de kwaliteit van het rioleringssysteem in beeld gebracht. Aan de hand van de kwaliteitsbeoordeling wordt bepaald of renovatie, vervanging of nader onderzoek benodigd is. Deze cyclus is momenteel verankerd in het Water- en rioleringsprogramma Wrp 2024-2027. Onder de Omgevingswet is de verplichting vervallen om een Wrp op te stellen. In de memorie van toelichting van de Omgevingswet is echter wel aangegeven dat het opstellen van een omgevingsprogramma voor riolering en water belangrijk is. Gemeenten zijn onder de Omgevingswet nog steeds verplicht om invulling te geven aan hun gemeentelijke watertaken en de financiën voor de rioolheffing te verantwoorden. 

•    Financiën: 
In het Water- en rioleringsprogramma (Wrp) is het kostendekkingsplan opgenomen.  De budgetten die volgen uit het Wrp zijn in de gemeentebegroting opgenomen.  Het Water- en rioleringsprogramma 2024-2027 loopt af en wordt in 2027 geactualiseerd tot een Wrp 2028-2031. Daarbij worden de gemeentelijke watertaken, ambities en benodigde investeringen voor de volgende planperiode opnieuw vastgesteld, passend bij actuele ontwikkelingen en toekomstige opgaven. De actualisatie van het Water- en rioleringsprogramma is onderdeel van het regionale traject om te komen tot een Regionaal Programma Water en klimaatadaptatie Parkstad Limburg.

•    Kwaliteit:
Het groenonderhoud is gericht op een verzorgde, veilige en functionele openbare ruimte en wordt uitgevoerd op basis van de door de gemeenteraad op 15 december 2021 vastgestelde gebiedsfuncties en kwaliteitsniveaus.

De naleving hiervan wordt maandelijks gecontroleerd door middel van een onafhankelijke schouw door een externe partij. De resultaten worden aan de gemeente gerapporteerd en gebruikt voor de beoordeling en waar nodig bijsturing van de uitvoering.

Ook het boombeheer vindt planmatig plaats. Op basis van een raamovereenkomst worden de bomen in een driejarige cyclus op veiligheid gecontroleerd en worden naar aanleiding van de bevindingen de noodzakelijke beheer- en veiligheidsmaatregelen uitgevoerd via deelopdrachten.

In 2027 wordt verder ingezet op verbetering en professionalisering van het groenbeheer. Het huidige IBOR loopt tot en met 2027 en voor de periode 2028–2031 wordt een nieuw IBOR voorbereid, waarin kwaliteit, beheerstrategie en benodigde middelen opnieuw in samenhang worden afgewogen. Binnen programma 3 worden onder meer de holle wegen, ecologische gazons, het bomenvervangingsplan en groot onderhoud aan beplanting opgepakt. Daarnaast worden de uitkomsten van de marktconsultatie en burgerpeiling benut om mogelijke no-regretmaatregelen in beeld te brengen. Dit zijn maatregelen die, ongeacht de uiteindelijke keuze voor wel of geen eigen groendienst, bijdragen aan verbetering van de kwaliteit en uitvoering van het groenonderhoud. De financiële gevolgen hiervan worden in beeld gebracht en waar mogelijk betrokken bij het nieuwe IBOR.

Ook voor de kleine landschapselementen wordt gewerkt aan een meer planmatige aanpak. In 2027 wordt gestart met het opstellen van een beheerplan, aansluitend op het nog vast te stellen groenstructuurplan. Daarbij worden vanuit Natuur en Landschap aangrenzende perceeleigenaren en andere relevante stakeholders betrokken.

De gemeenteraad wordt over de voortgang van deze ontwikkelingen geïnformeerd. Inhoudelijke keuzes en eventuele financiële gevolgen worden ter besluitvorming aan de raad voorgelegd.

•    Financiën:
De financiële middelen voor het groenbeheer zijn gekoppeld aan het vastgestelde kwaliteitsniveau en het te beheren areaal. Bij het nieuwe IBOR 2028–2031 wordt de indexering over de afgelopen IBOR-periode gecorrigeerd. Daarna wordt uitgegaan van jaarlijkse indexering om het vastgestelde kwaliteitsniveau te kunnen behouden.

De ambities uit het coalitieakkoord voor de verdere ontwikkeling en vergroening van de openbare ruimte kunnen aanvullende financiële gevolgen hebben. Zodra de opdracht en het gewenste ambitieniveau zijn uitgewerkt, worden deze gevolgen inzichtelijk gemaakt en waar mogelijk verwerkt in het nieuwe IBOR.

Ook eventuele no-regretmaatregelen uit de marktconsultatie, burgerpeiling en het onderzoek naar de toekomstige organisatie van het groenonderhoud worden financieel in beeld gebracht. Benodigde keuzes en financiële gevolgen worden ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd.

Gemeente Beekdaelen wil bewust omgaan met het verlichten van haar openbare ruimte waarbij sociale veiligheid, verkeersveiligheid, comfort en sfeer geborgd moet blijven. Dit houdt in dat er naast de functionaliteit van de verlichting rekening gehouden wordt met de omgeving en de negatieve effecten zoals energieverbruik, kosten en lichtvervuiling. Vanwege de ambitie naar reductie van CO2-uitstoot wordt de verlichting kritisch bekeken vanuit het energieverbruik en de nuttige lichtopbrengst die hieruit voortkomt. De visie op openbare verlichting is gericht op het “niet verlichten tenzij”.

In de gemeente Beekdaelen bevinden zich 8.898 masten en 8.961 armaturen, vrijwel overal voorzien van LED-armaturen. Het verlichtingsareaal wordt op basis van leeftijd vernieuwd waardoor het van belang is inzicht te hebben in de plaatsingsdatums. De armaturen bereiken volgens het beleid met 20 jaar, en de masten met 40 jaar het einde van de technische levensduur.

•   Kwaliteit: 
In de afgelopen jaren is het areaal openbare verlichting geactualiseerd en zijn oude en "vergeten" masten en armaturen toegevoegd. Hierdoor is inzicht in het gemeentelijk eigendom vergroot en het areaal licht toegenomen. 438 masten zijn geplaatst voor 1989 en hebben een leeftijd van minimaal 37 jaar bereikt. Het vervangen van deze lichtmasten komt boven op de geplande projectmatige vervangingspiek van 2027 - 2028.
In 2026 is daarnaast gestart met het restaureren van klassieke armaturen. Deze armaturen hebben een leeftijd van veelal 40 jaar of ouder. Omdat deze armaturen vervaardigd zijn uit koper is restauratie goed mogelijk, dit past goed binnen het duurzame kader.

•    Financiën: 
Kostenbesparing energie door verLEDden is omgezet naar fondsvorming om de toekomstige vervangingen van masten en armaturen na het bereiken van het einde van de ontwerplevensduur te bekostigen. In dit "fonds" Projectmatige vervanging Openbare Verlichting (grootboeknummer 620210300) bedraagt het saldo per 31-12-2026 ongeveer 550.000, - Euro. Het saldo per 31-12-2027 bedraagt zonder uitgaven ongeveer 760.000, -.

De totale kosten van de geplande vervanging van de verouderde openbare verlichting bedraagt geraamd 625.000, - Euro. Met het spreiden van het vervangen van de verouderde openbare verlichting over 2027 en 2028 vallen de uitvoeringskosten binnen het dan beschikbare budget. Het restant blijft in het "fonds" om in de toekomst nieuwe vervanging te kunnen bekostigen.

• Beleid/Beheer:

Het beleid voor beheer en onderhoud is gericht op de bouwkundige en technische instandhouding van het in eigendom zijnde vastgoed gedurende de reële levensduur. In de raadsvergadering van 19 december 2023 is een Meerjaren onderhoudsprogramma (MJOP) 2024-2033 vastgesteld door de raad. Dit onderhoudsprogramma voorziet in een planning van het technische en preventieve onderhoud plus de vertaling ervan in benodigde middelen. De gemeente actualiseert iedere 4 jaar dit MJOP. De werkzaamheden die voor 2027 zijn opgenomen in het huidige MJOP worden uitgevoerd. Van de 67 gebouwen zijn 19 gebouwen niet opgenomen in dit MJOP. Het gaat hierbij om gebouwen die op de nominatie staan om te worden verkocht of gesloopt. Maar ook gebouwen waarbij de toekomstige bestemming nog niet duidelijk is. Bij deze gebouwen wordt alleen het klachtenonderhoud uitgevoerd en de eventuele wettelijke verplichtingen. 

In relatie tot dit MJOP wordt ook inzichtelijk gemaakt wat de kosten zijn voor de verduurzaming van ons gemeentelijk vastgoed. Dit middels het ontzorgingsprogramma maatschappelijk vastgoed wat is aangeboden door de provincie. De verduurzamingsopgave komt voort uit de wettelijke verplichting om in 2040 energieneutraal en in 2050 gasloos te zijn. Door inzicht te verschaffen in deze totale kostensom kunnen gedegen keuzes gemaakt worden in het kader van het strategisch accommodatiebeleid.

• Kwaliteit:

Het huidige beleid voor bouwkundig en technisch beheer en onderhoud is gebaseerd op de systematiek van NEN 2767 minimaal onderhoudsniveau 3. Deze systematiek betreft een landelijk erkende normering voor bouwkundig en technisch onderhoud. Het maatschappelijk vastgoed van de gemeente Beekdaelen voldoet aan de bovenstaande norm. Er is geen sprake van achterstallig onderhoud.

• Financiën:

De kosten voor groot, dagelijks en klachten onderhoud worden gedekt uit de Voorziening onderhoud gebouwen MJOP.  Tot en met 2033 wordt jaarlijks een bedrag van 1,4 miljoen euro toegevoegd aan de voorziening, hetgeen toereikend is.  

De kosten voor het klachtenonderhoud en wettelijke verplichtingen bij de gebouwen die niet zijn opgenomen in het MJOP worden gedekt uit de reserve onderhoud gebouwen niet in MJOP. Tot en met 2027 wordt hier jaarlijks een bedrag aan toegevoegd van 173.475 duizend euro.

Indien de gemeente om wat voor reden dan ook besluit gebouwen die niet zijn meegenomen in het MJOP niet af te stoten blijft de onderhoudsplicht op deze gebouwen bestaan. Maar ook door diverse toekomstige ontwikkelingen zullen enkel gebouwen weer in een nieuw MJOP moet worden opgenomen waardoor deze voorzieningen moet wordt bijgesteld. 

De uitvoering en programmering van de meerjarige investeringsplannen openbare ruimte wordt verder doorontwikkeld. Daarbij ligt de nadruk op het versterken van projectmatig werken, het tijdig herkennen van interne en externe risico’s en het nemen van passende beheersmaatregelen. Ook wordt gewerkt aan een verdere verduidelijking en versterking van de verschillende projectrollen binnen het gehanteerde projectmodel.

De ervaringen uit de uitvoering van het huidige MIP laten daarnaast zien dat een goede aansluiting tussen projectplanning en beschikbare investeringsbudgetten van belang blijft. Verschuivingen in planning, scope, voorbereiding of uitvoering kunnen gevolgen hebben voor het moment waarop investeringsmiddelen daadwerkelijk worden ingezet. Daarom wordt bij de financiële voortgang nadrukkelijker gekeken naar de haalbaarheid van de geplande uitgaven, de onderlinge samenhang tussen projecten en eventuele bijstelling van de programmering.

In 2026 is gestart de voorbereiding van het MIP 2028–2031. De opgedane ervaringen op het gebied van projectmatig werken, risicobeheersing, planning en financiële programmering worden hierin direct meegenomen. Hiermee wordt toegewerkt naar een steeds beter voorspelbare en uitvoerbare meerjarige investeringsplanning voor de openbare ruimte.

Tot slot wordt het projectmatig werken verder ontwikkeld. Door risico’s – zowel intern als extern – eerder te herkennen, kunnen passende maatregelen sneller worden genomen. Ook wordt gewerkt aan het versterken van projectrollen binnen het gehanteerde model. In 2026 start de voorbereiding van het MIP 2028–2031, waarbij deze inzichten direct worden meegenomen

De financieringsparagraaf is een belangrijk instrument voor het transparant maken en daarmee voor het sturen, beheersen en controleren van de financieringsfunctie. Daarnaast heeft deze paragraaf als doel de financiële positie van de gemeente op basis van het Treasurystatuut te evalueren. De centrale doelstelling van het treasurybeleid is het beheren van de financiële geldstromen en het beperken van de financiële risico’s voor de gemeente.

De uitvoering van de treasuryfunctie wordt wettelijk geregeld in de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido). Deze wet regelt dat de uitvoering van de treasuryfunctie binnen de gemeente uitsluitend de publieke taak dient en plaatsvindt binnen de financiële kaders van de kasgeldlimiet en de renterisiconorm.
In deze paragraaf komen achtereenvolgens de volgende onderwerpen aan de orde:

1. Risicobeheer
2. Gemeentefinanciering
3. EMU-saldo

1. Risicobeheer

Een belangrijk onderdeel van de treasuryfunctie is het beheersen van financiële risico’s die van invloed kunnen zijn op de financiële positie en het renteresultaat van de gemeente.

In het Treasurystatuut wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende financiële risico’s:

• renterisico;
• kredietrisico;
• intern liquiditeitsrisico;
• valutarisico.

In dit hoofdstuk worden deze risico’s nader toegelicht, evenals de bijbehorende beheersingsmaatregelen

7.5.1    Renterisico
De gemeente kan zowel op kortlopende als op langlopende schulden renterisico lopen. Renterisico ontstaat door fluctuaties in de rentelasten, bijvoorbeeld als gevolg van renteherziening of herfinanciering. In de Wet financiering decentrale overheden (Wet fido) zijn twee instrumenten opgenomen om de renterisico’s van gemeenten te beperken: de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. De kasgeldlimiet beperkt het renterisico op kortlopende schulden. De renterisiconorm beperkt het renterisico op langlopende schulden.

Kasgeldlimiet (renterisico kortlopende schuld)
Voor gemeenten is het doorgaans aantrekkelijk om een financieringsbehoefte op te vangen met kortlopende leningen, omdat de rente op kortlopende leningen over het algemeen lager is dan de rente op langlopende leningen. Het aantrekken van veel kortlopende leningen brengt echter grotere renterisico’s met zich mee, omdat de rente op kortlopende leningen sterker kan fluctueren.

De kasgeldlimiet is een in de Wet fido voorgeschreven sturings- en verantwoordingsinstrument ter beperking van het renterisico op kortlopende schulden. Voor gemeenten bedraagt de kasgeldlimiet 8,5% van het begrotingstotaal.

De kasgeldlimiet voor het jaar 2027 is als volgt:

Financieringsbehoefte
De gemeente Beekdaelen maakt gebruikt van de zogenaamde totaalfinanciering. In deze begroting is uitgegaan van een financieringsbehoefte over de jaren 2027 tot en met 2030 van in totaliteit € 58,0 miljoen. Volgens opgave van de BNG per 8 september 2026 bedraagt het rentepercentage  4,13% voor een langlopende geldlening met een looptijd van 25 jaren.

In deze (meer)jaren begroting is rekening gehouden met de rentelasten voor de benodigde financiering.  Een bijstelling van de rentelasten zal middels de tussentijdse rapportages plaatsvinden.

Leningenportefeuille
Een overzicht van de leningportefeuille per 1 januari 2027 treft u in onderstaand overzicht  aan. De laatste lening in het overzicht is een doorgeleende lening aan een woningstichting.

In de volgende tabel is het EMU-saldo voor de jaren 2027-2030 weergegeven. In het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV), artikel 19, is bepaald dat gemeenten ramingen van het EMU-saldo dienen te verstrekken.

De begroting van de gemeente Beekdaelen is opgesteld volgens het stelsel van baten en lasten. Het EMU-saldo is niet gebaseerd op baten en lasten, maar op de ontvangsten en uitgaven van de gemeente. Deze worden berekend op transactiebasis en overeenkomstig de voorschriften van het Europees systeem van nationale en regionale rekeningen in de Europese Unie.

Op grond van Europese regelgeving mogen EU-lidstaten een begrotingstekort (EMU-saldo) hebben van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (BBP). Naast de Rijksoverheid hebben ook de decentrale overheden een aandeel in dit maximale tekort.

De gemeente Beekdaelen heeft een deel van de uitvoering van het gemeentelijk beleid en taken ondergebracht bij zogenaamde verbonden partijen. Deze partijen spelen dan ook een belangrijke rol bij de realisatie van de gemeentelijke doelstellingen. De gemeente blijft daarbij wel verantwoordelijk voor de uitvoering en het realiseren van het beleid en het behalen van de gemeentelijke doelstellingen. In deze paragraaf besteden wij aandacht aan deze verbonden partijen. 

Verbonden partijen zijn privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisaties waarin de gemeente een bestuurlijk én financieel belang heeft.

• Van een bestuurlijk belang is sprake indien de gemeente rechtstreeks invloed heeft op de besluitvorming binnen de verbonden partij, bijvoorbeeld door een zetel in het bestuur en/of door stemrecht.
• Van een financieel belang is sprake als de gemeentemiddelen aan de verbonden partij ter beschikking heeft gesteld die ze kwijt is in geval van faillissement van die partij of wanneer financiële problemen bij de verbonden partij kunnen worden verhaald op de gemeente.
  
  Wanneer aan beide voorwaarden is voldaan, is er conform de regels van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) sprake van een verbonden partij. Voorbeelden zijn BV-en, NV-en, corporaties, gemeenschappelijke regelingen, stichtingen en verenigingen.

De gemeente kan diverse redenen hebben om samen te werken. Zo kan een gemeente samenwerken om bijvoorbeeld schaal- en efficiencyvoordelen te bereiken, kennis te delen, complexe en specialistische taken te laten uitvoeren, risico's te spreiden of om een maatschappelijk initiatief te ondersteunen. Ook uitbreiding van het aantal taken en de complexiteit ervan zijn overwegingen om samenwerking te zoeken en verbanden aan te gaan. Op een groot aantal terreinen, zoals sociale zaken, gezondheidszorg, brandweer en veiligheid, het sociaal domein (WMO, jeugdzorg en participatie), hebben gemeenten nadrukkelijk de samenwerking gezocht. Dit is vaak in de vorm van een gemeenschappelijke regeling.

Aan de andere kant brengt samenwerken ook risico's met zich mee. Ondanks dat de gemeente een deel van de uitvoering van haar beleid bij een partner heeft ondergebracht, blijft zij wel verantwoordelijk voor het uitgevoerde beleid. Daardoor kan de gemeente aanzienlijke maatschappelijke, financiële en fiscale risico's lopen wanneer een partij in financiële problemen komt of zijn taken niet goed uitvoert. Het is daarom van belang dat deze verbonden partijen goed functioneren en de doelstellingen binnen de gegeven financiële én beleidsinhoudelijke kaders realiseren. Vanuit gemeentelijk perspectief is de noodzaak om de verbonden partijen goed te monitoren en zo nodig bij te sturen dan ook groot. Voor de gemeenteraad is informatie over de verbonden partijen om twee redenen van belang: 
•    De partijen voeren taken uit die in het verlengde van de gemeentelijke doelstellingen liggen; 
•    Het functioneren van de partijen heeft consequenties voor de gemeentelijke begroting.

Meer dan in het verleden werken gemeenten zoals Beekdaelen regionaal samen in verbonden partijen zoals gemeenschappelijke regelingen. Duidelijk is dat het aangaan van dergelijke regionale samenwerkingen ook betekent dat directe invloed en zeggenschap minder wordt. De behoefte om grip op deze verbonden partijen te hebben én te houden neemt daardoor steeds meer toe. Dat geldt ook voor het versterken van de onderlinge samenwerking.  

Om meer grip te krijgen op de monitoring en sturing van verbonden partijen wordt door Beekdaelen en bijna alle andere gemeenten in Zuid-Limburg de ambtelijke werkwijze ‘Samen Grip Op Verbonden Partijen’ (SGVOP) gehanteerd. Zo wordt in SGVOP bekeken hoe een vervolg kan worden gegeven aan de aan de gemeenschappelijke regelingen opgelegde bezuinigingsopgave van 5%. Meer hierover is terug te vinden in paragraaf 6.3.2 van deze begroting.