6. Programma 4 | Krachtig organiseren en samenwerken

In het coalitieprogramma zijn voor dit programma geen beleidsontwikkelingen beschreven die financiële gevolgen hebben.

n NOVEX Zuid-Limburg is de Regionale Uitvoerings- en Investeringsagenda 2.0 opgesteld. Inmiddels wordt er gewerkt aan de doorontwikkeling hiervan tot een regionale investeringsagenda (RIA). Rijk en regio hebben voor dit NOVEX-gebied afgesproken om gezamenlijk te verkennen hoe 1) enerzijds het NOVEX-gebied inhoudelijk, geografisch en wat betreft governance geoptimaliseerd kan worden ten behoeve van ruimtelijk-economische opgaven in Zuid-Limburg; 2) anderzijds hoe de hoofdopgaven uit het huidige NOVEX-gebied Zuid Limburg goed geborgd kunnen blijven waarbij de integraliteit behouden blijft; 3) hoe en langs welke lijn Rijk en regio gezamenlijk kunnen werken aan ruimtelijk-economische structuurversterking en 4) hoe de Rijk-regio samenwerking rond ‘initiëren’ voor Zuid-Limburg zoals in de Ontwerp-Nota Ruimte opgenomen concreet vormgegeven kan worden. Rijk en regio beogen over al deze vier punten in eerste kwartaal 2027 een bestuurlijk besluit te nemen.

De uitvoering van de Regio Deals Zuid-Limburg (6^e tranche) verloopt via de Stichting Samenwerking Zuid-Limburg en de GR Parkstad Limburg. Hiervoor zijn 25 miljoen euro’s beschikbaar uit rijksmiddelen en € 5 miljoen van de Provincie Limburg. De Regio Deals hebben als doel de brede welvaart, gezondheid, leefbaarheid en economische ontwikkeling in Zuid-Limburg te versterken. De projecten richten zich op drie programmalijnen: een grensoverstijgende kenniseconomie, versterking van landschap en leefbaarheid en een gezonde leefomgeving. Vanuit de programmalijn grensoverstijgende kenniseconomie worden economische projecten in heel Zuid-Limburg gefinancierd. Voor het onderwerp landschap wordt gewerkt aan projecten in Beekdaelen in het kader van duurzaam beheer van landschap(selementen), circulaire teelten en functietransformatie van cultuurhistorisch erfgoed. Ten aanzien van de derde programmalijn is voor Beekdaelen het project PlusWijken ingezet. Deze bijdrage vindt plaats op basis van cofinanciering.

Ook is Zuid-Limburg in het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR) tot een van de 11 aandacht regio’s benoemd. Het NPVR richt zich met name op de sociaal-maatschappelijke opgaven en economische ontwikkeling. Het vormt daarmee een complementaire aanpak t.o.v. NOVEX. In dit kader is een plan voor de regio geschreven, waar nu gesprekken met het Rijk over plaatsvinden. Het NPVR is de opvolger van de Regiodeal aanpak, die met de 6e Tranche zijn laatste openstelling heeft gehad.  Alle bovenstaande plannen vinden hun basis in de door alle Zuid-Limburgse gemeenten, de Provincie Limburg en het Waterschap vastgestelde Agenda Zuid-Limburg.

De gemeente Beekdaelen neemt deel aan het Europese samenwerkingsprogramma Interreg Europe om beleidsontwikkeling en uitvoering gericht te versterken. Daarbij benut Beekdaelen ‘Good Practices’ uit andere Europese regio’s die, waar relevant, worden vertaald naar de lokale context, en deelt zij eigen ervaringen en werkwijzen actief met internationale partners.

Deze samenwerking krijgt concreet vorm via deelname aan twee projecten: TAAS, gericht op de vrijetijdseconomie, en SMARTFORM, gericht op duurzaamheid. De projecten leveren toepasbare kennis en praktijkervaring voor lokale en regionale opgaven, zoals het versterken van een duurzame vrijetijdseconomie, het terugdringen van fossiel energiegebruik, het bevorderen van leefbaarheid en het vernieuwen van beleidsprocessen. De benodigde ambtelijke inzet wordt gefinancierd vanuit Interreg Europe en is organisatorisch geborgd binnen de gemeentelijke governance.

De samenwerking versterkt de kwaliteit en samenhang van beleid tussen lokaal en (Eu)regionaal niveau. De benodigde ambtelijke inzet wordt gefinancierd vanuit Interreg Europe en is organisatorisch geborgd binnen de gemeentelijke governanance. De opgebouwde Europese contacten en ervaringen bieden daarnaast ook kansen voor nieuwe samenwerkingsprojecten. Mede naar aanleiding van deze samenwerking heeft Beekdaelen recent een nieuwe projectaanvraag ingediend binnen het Europese programma URBACT. Deze aanvraag richt zich op het uitwisselen van kennis en goede voorbeelden over hoe we jonge gezinnen kunnen behouden voor een landelijke gemeente als Beekdaelen. Daarnaast heeft er vanuit dit Europees netwerk een bestuurlijk werkbezoek naar Moldavië plaatsgevonden. Ervaringen zijn uitgewisseld over het proces rondom gemeentelijke herindeling en het versterken van het democratisch gehalte. Gedreven door de ambitie om toe te kunnen treden tot de Europese Unie, voert Moldavië ingrijpende hervormingen door. Vanuit de wens om graag te leren van de ervaringen vanuit Nederland zijn leden van de gemeenteraad in Beekdaelen van harte uitgenodigd om hierin een rol te vervullen.

Per 1 januari 2023 is een nieuw verdeelmodel van het gemeentefonds ingevoerd. Het gaat daarbij om de vraag hoe het rijksgeld over de gemeenten verdeeld moet worden. Sindsdien groeien gemeenten stapsgewijs naar de nieuwe verdeling via wat het ‘ingroeipad’ genoemd wordt. De financiële effecten van die ingroei zijn verwerkt in de voorliggende begroting.

De Raad voor Openbaar Bestuur (ROB) vond eerder dat de beheerders van het gemeentefonds hun huiswerk over moeten doen. Vier van de tien voorstellen zijn volgens de Raad onvoldragen; drie anderen deugen helemaal niet. De ROB stelde daarom voor om volgend jaar de huidige verdeling aan te houden en nieuw onderzoek te laten uitvoeren.

Het kabinet gaat daar in mee, en neemt zelfs een extra jaar de tijd om tot een nieuwe verdeling te komen. ‘Een volgende stap in het ingroeipad zal dan ook pas gezet worden per 1 januari 2029’, schrijft Heerma aan de Kamer. Dat betekent dat het ingroeipad wordt bevroren op de huidige stand. Wel worden de bedragen geïndexeerd. Een eventuele nieuwe verdeling van de middelen uit de algemene uitkering kan grote gevolgen hebben voor de gemeentefinanciën.

De gemeente Beekdaelen heeft besloten deel te nemen aan de stichting Samenwerking Zuid-Limburg (SZL). De maatschappelijke opgaven, zoals vastgelegd in de Agenda Zuid-Limburg, vragen om een (gemeente)grensoverschrijdende samenwerking. Overheden, private en semipublieke partners en kennisinstellingen hebben elkaar nodig in de uitwerking van een effectieve aanpak die tegelijkertijd meerjarig moet zijn. De inhoudelijke opgaves tonen de noodzaak aan om te komen tot effectieve een én efficiënte samenwerking met een duidelijke focus en samenhang tussen de diverse schaalniveaus. Bij de besluitvorming in 2025 heeft de raad de bijdrage van € 1 per inwoner opgenomen tot en met het jaar 2028.

SZL functioneert in eerste instantie als uitvoeringsorganisatie van de Regio Deals en zal de komende periode -in goed overleg met het DB en AB van de Stichting- ook een rol vervullen in het proces van NOVEX, NPVR en Initieerregio. Deze ontwikkeling is niet verdisconteerd in de huidige financiering. Een verhoging van de inwonerbijdrage is een gerichte investering in bestuurlijk overzicht, strategische slagkracht en maximaal rendement uit regionale samenwerking. Daarom wordt besloten tot verhoging van de inwonerbijdrage van €1,- naar €2,-. Voor Beekdaelen betekent dit een nieuwe jaarlijkse bijdrage van 72.000 euro. Aanvullend is besloten om de inwonerbijdrage jaarlijks te indexeren, na positieve evaluatie, conform CPI-september, vanaf 1-1-2029.

Het vorenstaande heeft tot gevolg dat tot en met het jaar 2028 een bijstelling van € 36.000 (€ 1 per inwoner) volstaat (er is immers al een bedrag van € 36.000 geraamd). Vanaf het jaar 2029 dient de oorspronkelijke bijdrage te worden geraamd, maar ook de verhoging van € 1 per inwoner. Om die reden dient vanaf dat jaar een bedrag van € 72.000 te worden bijgeraamd.

In de ontwikkeling naar een wendbare en toekomstbestendige organisatie, met moderne werkwijzen en het nieuwe Huis van de Gemeente, zorgen wij voor een passende inrichting van zowel fysieke als digitale (thuis)werkplekken. Hiermee dragen we bij aan een optimale dienstverlening en samenwerking, én aan een werkomgeving die plaats- en tijdonafhankelijk werken ondersteunt. Medewerkers worden hierdoor in staat gesteld hun werkzaamheden efficiënt en effectief uit te voeren.

Door middel van informatievoorziening, ondersteuning en evaluatie begeleiden we medewerkers bij deze veranderingen. We streven ernaar de overgang zo soepel mogelijk te laten verlopen en deze te laten ervaren als een kans en uitdaging, in plaats van als een belasting. Daarbij bekijken we alle relevante aspecten en bespreken we gezamenlijk de mogelijkheden en eventuele beperkingen.

Daarnaast onderzoeken we als werkgever hoe we kunnen bijdragen aan een veilige, gezonde en ergonomische thuiswerkomgeving voor alle medewerkers. Niet alleen op het gebied van de fysieke inrichting van de werkplek, maar ook vanuit het oogpunt van persoonlijk welzijn en duurzame inzetbaarheid. Op deze manier zetten we verdere stappen naar een moderne, flexibele en wendbare organisatie waarin medewerkers optimaal worden ondersteund in hun werk. 

De eenmalige kosten die worden veroorzaakt door de aanschaf van meubilair bedragen € 140.000. De structurele logistieke- en installatie kosten bedragen € 20.000 per jaar.

Het Dagelijks Bestuur Parkstad Limburg heeft besloten over te gaan tot verkenning voor de kandidatuur ‘Heerlen; Europese Culturele Hoofdstad 2033’ mede op basis van de steunbrief van de Brede Maatschappelijke Coalitie en de Q&A over de kandidaatstelling als katalysator voor economische groei en brede welvaart in Parkstad Limburg.

Deze ambitie gaat niet alleen over een cultureel programma; het is een strategisch ontwikkelperspectief voor stad en regio, en voor jong en oud. De kandidatuur sluit aan op de beweging die al in gang is gezet: een regio die samenwerkt, investeert in kwaliteit en leefbaarheid, en bouwt aan een toekomst waarin brede welvaart, inclusiviteit en verbondenheid centraal staan. Cultuur fungeert daarin als aanjager. Het verbindt domeinen, versnelt ontwikkelingen en maakt het mogelijk om maatschappelijke en economische opvangen in samenhang aan te pakken. Het draagt bij aan een regio waar het aantrekkelijk is om te wonen, op te groeien, te werken, te leren en te ondernemen – en waar talent zich wil vestigen én blijven. De kandidatuur voor Europese Culturele Hoofdstad 2033 biedt een krachtig kader om deze ontwikkeling te verdiepen en te versnellen. Het brengt partijen bij elkaar, scherpt keuzes aan en zet Parkstad Limburg sterker op de kaart, zowel nationaal als internationaal. De titel gaat officieel naar een stad; het is echter de totale regio Parkstad die zich inspant om de titel binnen te halen.

Op basis van budgetervaringen in voormalige Europese Culturele Hoofdsteden, wordt voor de voorbereidingsfase 2026-2027 in Heerlen-Parkstad uitgegaan van een benodigd (nieuw) procesbudget à € 800.000. Dit omvat mede ook budget voor o.a. het opstarten van een zelfstandig programmateam, de organisatie van alliantiebijeenkomsten en het opstellen & uitvoeren van een marketingplan. Dit betekent voor de gemeente Beekdaelen een incidentele investering in de verkenning van de kandidatuur en het opstellen van een bidbook voor een bedrag ad € 82.720. Voorgesteld wordt dit bedrag te financieren uit de geclaimde reserve via een aanvulling uit de reserve nog te bestemmen.

De gemeenschappelijke regelingen zijn in de afgelopen periode gevraagd om als ‘verlengd lokaal bestuur’ hun verantwoordelijkheid  te nemen bij de knellende financiële kaders en in te zetten op structurele bezuinigingsopgaven.

De gemeenteraad heeft in de zienswijzebrieven ten aanzien van de ontwerpbegrotingen 2025 van alle gemeenschappelijke regelingen een passage gewijd aan dit uitgangspunt. Ook in de zienswijzenbrieven ten aanzien van de begrotingen 2026 van álle gemeenschappelijke regelingen is een uniforme passage opgenomen waarin de GR’en gevraagd worden om noodzakelijke bezuinigingen in de bedrijfsvoering dan wel kerntaken van hun organisatie door te voeren.

De diverse GR’ en hebben hier wisselend op gereageerd met helaas lang niet altijd het gewenste resultaat. Inmiddels hebben op directieniveau verkennende gesprekken plaatsgevonden met de volgende (grote) GR-en: VRZL, BsGW, GGD en Omgevingsdienst Zuid-Limburg. In SGOVP-verband wordt bekeken hoe hier een vervolg aan wordt gegeven.